دانشگاه اراک پژوهش های معناشناختی متون ادبی 2980-8162 4 1 2026 05 22 A Comparative Study of Context (Siyāq) and Its Interpretive Function in the Qurʾānic Studies of Fāḍil Ṣāliḥ al Sāmarrāʾī and Bint al Shāṭiʾ بررسی تطبیقی سیاق و رویکرد آن در پژوهش‌های قرآنی «فاضل صالح السامرایی» و «بنت الشاطی» 1 15 736895 10.22034/sslt.2025.2068859.1120 FA اسد شهبازی دانشجوی دکتری، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران. 0009-0002-0004-6845 علی حسن بیگی استاد، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران. 0000-0003-0806-7384 فاطمه دست رنج دانشیار، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران. 0000-0001-8663-7114 Journal Article 2025 08 14 Fāḍil Ṣāliḥ al Sāmarrāʾī and Bint al Shāṭiʾ are among the prominent contemporary scholars of Qurʾānic studies whose interpretive works rely extensively on literary approaches to the Qurʾān. Because their exegetical methods are grounded in literary and rhetorical analysis, their interpretations maintain a close relationship with linguistic and stylistic discussions of the Qurʾānic text. Both scholars make extensive use of contextual indication (qarīnat al siyāq) in their interpretation of the Qurʾān. The central aim of the present study is therefore to examine the function of contextual indication in the interpretive approaches of these two scholars. Employing a descriptive–analytical method, the study demonstrates that both al Sāmarrāʾī and Bint al Shāṭiʾ understand contextual indication primarily in terms of the relationship between preceding and following verses. Despite substantial similarities in their use of context, significant methodological differences can be observed. Adopting a syntactic orientation and working within a largely traditional framework—particularly through reliance on ʿAbd al Qāhir al Jurjānī’s theory of naẓm (textual ordering)— Al Sāmarrāʾī tends to emphasize specific context, namely the relationship of words and meanings within individual verses and sūrahs. In contrast, Bint al Shāṭiʾ, with a rhetorical orientation and a more modernist methodological perspective influenced in part by Orientalist approaches to Qurʾānic studies, places greater emphasis on general context, that is, the interpretive relationship between a given passage and the Qurʾān as a whole. Through their analyses, both scholars highlight the literary dimensions of the Qurʾān’s inimitability (iʿjāz), demonstrating how the key words of individual verses function within the broader linguistic structure of the Qurʾānic discourse. Their interpretations reveal subtle verbal and semantic features of the Qurʾānic text and argue that each word in the Qurʾān occupies a precise and irreplaceable position, such that even a seemingly synonymous term cannot substitute for it because every lexical choice is intrinsically connected to the spirit of the discourse—that is, to its context (siyāq). Through this contextual analysis, both scholars uncover new semantic nuances that may be understood as instances of semantic development within the framework of Qurʾānic discourse. <span dir="RTL" lang="AR-SA">فاضل صالح السامرایی و بنت الشاطی، هر دو از قرآن‌پژوهان معاصر هستند. آنان در تفسیر قرآن از روش ادبی (بیانی) استفاده کرده‌اند، لذا تفسیر آنان ارتباط تنگاتنگی با مباحث ادبی دارد. آن دو، در تفسیر قرآن از قرینه سیاق استفاده فراوان کرده‌اند، مسئله اصلی این پژوهش نیز، بررسی کارکرد قرینه سیاق در تفسیر این دو قرآن‌پژوه می‌باشد. نگارنده با استفاده از روش توصیفی </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">–</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> تحلیلی به این نتیجه رسیده است که این دو قرآن‌پژوه، قرینه سیاق را به معنای (قبل و بعد آیات) گرفتند و ضمن شباهت‌های فراوان در کاربست قرینه سیاق به نظر می‌رسد که فاضل السامرایی با گرایش نحوی و با روش سنتی یعنی به کمک نظریه‌ی نظم عبدالقاهر جرجانی بیشتر در روش خود از سیاق خاص (سوره و آیه) و بنت الشاطی هم با گرایش بلاغی و با روش تجددگرایی، یعنی آشنایی با شیوه مطالعات خاورشناسان در حوزه‌های قرآنی، بیشتر از سیاق عام (کل قرآن) استفاده کرده است. آن‌ها با نشان دادن جلوه‌های ادبیِ اعجاز قرآن، ضمن تأکید بر کلمات کلیدی آیات در ارتباط با کلمات به‌کاررفته در متن قرآن، زیبایی‌های لفظی و معنایی قرآن را کشف و در اختیار مخاطبان قرار داده و ثابت کردند که چگونه هر واژه‌ای در جای خود آن‌چنان مستقر است که امکان جابه‌جایی با لفظ دیگر حتی با لفظ مشابه را ندارد، زیرا با روح کلمه و کلام یعنی سیاق پیوند خورده است و به ظرافت‌های معنایی تازه‌ای دست‌یافته‌اند که می‌توان آن را توسعه معنایی در بستر سیاق تلقی کرد.</span> https://sslt.araku.ac.ir/article_736895_409aa6493882b1cdea3495814313e72e.pdf