دانشگاه اراک پژوهش های معناشناختی متون ادبی 2980-8162 4 1 2026 05 22 A Semantic Analysis of the Causal Relationship between Naṣab and Lughūb in Qurʾān: A Critique of the Assumption of Synonymy in Qurʾānic Vocabulary تحلیل معنایی و تبیین رابطه علّی میان «نَصَب» و «لُغُوب» در بستر نقد انگاره ترادف واژگان قرآنی 72 86 736900 10.22034/sslt.2026.2089132.1169 FA جواد نصیری وطن استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0009-0008-8984-7334 رمضان پای برجای استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. Journal Article 2026 05 19 This study aims to provide a semantic analysis of the key Qurʾānic terms naṣab and lughūb and to clarify the relationship between them within the broader critique of the assumption of synonymy in Qurʾānic vocabulary, with particular reference to verse 35 of Sūrat Fāṭir: “lā yamassunā fīhā naṣabun wa-lā yamassunā fīhā lughūb.” Although these two terms may initially appear synonymous, theoretical discussions concerning the critique of synonymy in linguistics and Qurʾānic studies underscore the necessity of identifying subtle semantic distinctions between them. Employing a descriptive–analytical method and drawing upon classical lexicons, exegetical sources, and Qurʾānic usage, this study examines the etymology, semantic fields, and contextual applications of both terms. The findings indicate that naṣab denotes hardship, toil, and exertion, whereas lughūb refers to weakness, weariness, and fatigue. The semantic analysis further demonstrates the existence of a causal relationship between the two concepts, whereby lughūb (weariness and exhaustion) emerges as the direct consequence of naṣab (hardship and exertion). This semantic distinction challenges the assumption of complete synonymy between the two terms and highlights the importance of interpreting each lexical item within its specific Qurʾānic context. In addition, thae study evaluates several Persian translations of the verse in light of these findings. The analysis shows that although most translators have accurately rendered naṣab as “hardship” or “toil,” the translation of lughūb exhibits greater variation and, in many cases, inadequately conveys its precise meaning of weakness or fatigue and its causal relationship with hardship. The study therefore emphasizes the critical importance of lexical precision in Qurʾānic interpretation and translation, demonstrating that careful differentiation between closely related terms is essential for achieving a deeper understanding of the sacred text and for producing more accurate translations. <span lang="FA">این پژوهش با هدف تحلیل معنایی دقیق واژگان کلیدی «نَصَب» و «لُغُوب» و تبیین رابطه میان آن‌ها در بستر نقد انگاره ترادف در واژگان قرآنی، به‌ویژه در خصوص آیه ۳۵ سوره مبارکه فاطر (لَا یَمَسُّنا فِیهَا نَصَبٌ وَ لَا یَمَسُّنا فِیهَا لُغُوب)، صورت گرفته است. این دو واژه در نگاه نخست ممکن است مترادف به نظر رسند، اما مبانی نظری نقد انگاره ترادف در زبان‌شناسی و مطالعات قرآنی، لزوم واکاوی تفاوت‌های معنایی ظریف را ضروری می‌سازد. این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به بررسی ریشه، مصادیق، کاربردهای قرآنی و دیدگاه‌های مختلف لغویان و مفسران پرداخته و در نهایت، ترجمه‌های فارسی آیه مذکور را در پرتو یافته‌های خود نقد کرده است. یافته‌های اصلی پژوهش نشان می‌دهد که واژه «نَصَب»، به معنای رنج و مشقت، و «لُغُوب»، به معنای ضعف و ناتوانی است. تحلیل‌ها بیانگر وجود رابطه علّی میان این دو واژه است؛ به طوری که «لُغُوب» (ضعف و ناتوانی) پیامد و نتیجه مستقیم «نَصَب» (رنج و مشقت) محسوب می‌گردد. این تمایز و رابطه، انگاره ترادف کامل میان آن‌ها را به چالش می‌کشد و بر لزوم دقت در فهم مدلول هر یک در سیاق قرآنی تأکید دارد. بررسی ترجمه‌های فارسی آیه ۳۵ فاطر حاکی از آن است که اگرچه اکثر مترجمان در برگردان «نَصَب» به "رنج" موفق بوده‌اند، ترجمه «لُغُوب» با تنوع و گاه نارسایی همراه بوده و بسیاری از ترجمه‌ها در انعکاس دقیق معنای "ضعف و ناتوانی" یا رابطه علّی با رنج، ناکام مانده‌اند.</span><br><span dir="RTL" lang="AR-SA">در نهایت، پژوهش حاضر با اثبات تفاوت معنایی و رابطه علّی میان «نَصَب» و «لُغُوب»، ضمن نقد انگاره ترادف در این مورد خاص، بر اهمیت حیاتی دقت در تمایز واژگان برای فهم عمیق متن مقدس و ارائه ترجمه‌های دقیق‌تر، به‌ویژه در آیاتی نظیر آیه ۳۵ فاطر، تأکید می‌ورزد.</span> https://sslt.araku.ac.ir/article_736900_17eaaaab73e1f5d63807030fb6e3e155.pdf