نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه لرستان

2 دانشیار گروه زبانشناسی،دانشکده ادبیات فارسی وزبانهای خارجی، دانشگاه پیام نور، تهران،ایران

3 دانش آموخته دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.

چکیده

بر اساس نظریات لیکاف و جانسون (1980)، استعاره پدیده‌ای شناختی است که در نظام مفهومی بشر جای دارد و علاوه بر ادبیات در زبان روزمره نیز جاری است؛ اما زبان ادبی خصوصاً شعر بیانی متفاوت از زبان روزمره است. در حقیقت ظرافت‌های بیانی شعرا پرده از نوع تفکر و بینش آنان برمی‌دارد. عنترة بن شداد یکی از شعرای جاهلی و سراینده معلقات است که در کنار مفاهیم پرتکرار دورۀ جاهلی، مفهوم عشق در شعر ایشان جایگاه ویژه‌ای دارد. در این پژوهش تلاش شده است که با رویکرد شناختی و در چارچوب روش توصیفی _تحلیلی به چگونگی مفهوم‌سازی عشق در دیوان عنترة پرداخته شود. به این منظور از میان اشعار وی مفاهیمی که عشق را به ذهن متبادر می‌کند استخراج و تحلیل می‌شود. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که استعاره‌های مفهومی عنتره در حوزۀ عشق متأثر از زندگی دورۀ جاهلی و زندگی شخصی اوست یعنی شاعر با تکیه به همان مبادی تجربی زیستی و محیطی جاهلی عشق را مفهوم‌سازی کرده است و استعاره‌های مفهومی حوزۀ عشق در شعر وی عبارت‌اند از عشق متحرک است، عشق مظروف چه اندامی است، عشق امر لذت‌بخش است، عشق آتش است، عشق قاتل است، عشق نابودی و خواری است، عشق اسارت است. در باب فراق و دوری نیز شاهد استعاره‌های هجران بیماری و وصال درمان است، فراق قاتل است، وصال بهشت، هجران جهنم است، هستیم.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

How to conceptualize "love" in Antar Bin Shaddad Divan with a cognitive approach

نویسندگان [English]

  • Seyyed Mahmoud Mirzaee Al-Hoseini 1
  • Shirin Pourebrahim 2
  • Tayyebe Fathi Iranshahi 3

1 Associate Professor, Arabic Language and Literature Department, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran.

2 Associate Professor, Linguistics Department, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages. Payame Noor University, Iran

3 Graduate phd Student. Arabic Language and Literature Department, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University,, Khorramabad, Iran.

چکیده [English]

In new studies in the field of cognition, the limitation of metaphor to the field of literature and rhetoric is eliminated, and metaphor is a cognitive phenomenon that is a diagram of how to construct abstract categories in the human mind. This cognitive phenomenon also occurs subconsciously in the language of ordinary human beings in everyday language, however, in the language of poetry there are differences in the expression of mental categories; Therefore, in the light of cognitive theories, the type of literary thought and insight can be obtained by analyzing literary texts. The language of poetry is the manifestation of romantic concepts. The poetry of the pre-Islamic period is important in Arabic literature and does not seem to be an exception to this rule. This article examines the concept of the field of "love" in the poetry of Antar Bin Shaddad with the cognitive approach of Likaf and Johnson (1980). From his poems, concepts that evoke love are extracted and analyzed. The results show that the conceptual metaphors of Antara in the field of love are influenced by the life of the pre-Islamic period and his personal life. His poems are moving love, what is the object of love, love is pleasurable, love is fire, love is murderer, love is destruction and humiliation, love is captivity. Regarding separation and distance, we also see metaphors of the sorrow of illness and the carpenter of healing, the parting is the killer, the carpenter of heaven, the carpenter of hell, we are.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cognitive Linguistics
  • Conceptual Metaphor
  • Imaginary Schemas
  • Pre-Islamic Poetry
  • Antara Bon Shaddad
  • کتاب­ها
  • عربی

ابن فارس، احمد بن فارس‏(1979)، معجم مقاییس اللغة‏، تحقیق: عبدالسلام محمد هارون، بیروت: دارالفکر.

 ابن منظور، محمد بن مکرم‏(1955 و 1956)، لسان العرب‏، الطبعة الثالثة، بیروت، دار صادر.

افراشی، آزیتا، (1397)، استعاره و شناخت، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

الجرجانی، علی بن محمد السید شریف (لاتا)، معجم التعریفات، تحقیق و دراسة: محمد صدیق المنشاوی، دار الفضیلة، القاهرة.

راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1383)، المفردات فی غریب الالفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، قم: ذوالقربی.

طلیمات، غازی، الأشقر، عرفان (1992)، الادب الجاهلی، دمشق: دارالارشاد.

عنترة­ بن شداد (ابن معاویة بن قراد العبسی) (لا تا)، شرح دیوان، تصحِح امین سعید، مصر.

ـــــــــــــــ (1992) ، شرح دیوان عنترة، شرح خطیب التبریزی، قدم له و وضع هوامشه و فهارسه: مجید طراد، بیروت: دار الکتاب العربی.

فاخوری؛ حنا (1389)، تاریخ ادبیات زبان عربی، ترجمۀ عبدالحمید آیتی، تهران: توس

فراهیدى، خلیل بن احمد (لا‌تا)، کتاب العین‏، الطبع الثانی، قم: هجرت‏.

فروخ، عمر (1981)، تاریخ الادب العربی، الرابع، بیروت: دارالعلم للملایین.

  • فارسی

ایزوتسو، توشیهکو، (1361)، خدا و انسان در قرآن (معنی‌شناسی جهان‌بینی قرآن)، ترجمۀ احمد آرام، تهران: بهمن.

راسخ مهند، محمد، (1393)، درآمدی بر زبانشناسی شناختی، مفاهیم و نظریه‌ها، تهران: سمت.

صفوی، کورش، (1379)، درآمدی بر معناشناسی، تهران: حوزه هنری.

قائمی نیا، علیرضا، (1390)، معناشناسی شناختی قرآن، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

کوچش، زولتان، (1398)، مقدمه‌ای کاربردی بر استعاره. ترجمه شیرین پور ابراهیم. چاپ دوم، سمت.

لیکاف، جورج، مارک جانسون، (1396)، استعاره­های که با آن زندگی می­کنیم، ترجمه راحله گندمکار، تهران: نشر علمی.

  • لاتین

Dancygier, Barbara. (2012). The Language of Stories. Cambridge: Cambridge University Press

 

  • مقالات
  • اکو، امبرتو، (1390)، «استعاره از نگاه ادبیات سنتی اروپایی، فلسفه و نشانه‌شناسی»، ترجمه مریم صابری نوری فام در کتاب استعاره مبنای تفکّر و ابزار زیبایی‌آفرینی، گروه مترجمان به کوشش فرهاد ساسانی، تهران: سوره مهر، 304-230.
  • اونگرر، فریدریش، (1399)، «استعاره­های تعدیل‌شده و فعال‌سازی مجاز در تبلیغات»، استعاره و مجاز با رویکردی شناختی (گردآورنده آنتونیو بارسلونا)، برگردان فرزان سجودی، لیلا صادقی، تینا امراللهی، تهران: نقش‌جهان، صص 445-425.
  • رادن، گونتر، (1399)، «مجاز­ها، استعاره هستند؟» استعاره و مجاز با رویکردی شناختی (گردآورنده آنتونیو بارسلونا)، برگردان فرزان سجودی، لیلا صادقی، تینا امراللهی تهران: نقش‌جهان، صص 183-157.
  • کوسس، زولتان، (1399)،«دامنه­ی استعاره»، استعاره و مجاز با رویکردی شناختی (گردآورنده آنتونیو بارسلونا)، برگردان فرزان سجودی، لیلا صادقی، تینا امراللهی، تهران: نقش‌جهان، صص 155-127.

فریمن، مارگات اچ، (1399)، «شعر و حوزه&s