پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

معناشناسی واژة «قضا» در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
2 کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
چکیده
چکیده

قرآن گنجینه‌ای از واژگانی است که شناخت جایگاه معنایی آنها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. معناشناسی واژگان قرآن دانشی است که به بررسی این امر در جریانِ بافت جمله می‌پردازد و در کشف مقصود قرآن نیز کمک می‌کند. راه‌یابی به عمقِ معنای واژگان قرآن، یکی از مطمئن‌ترین روش‌ها در شرح آیات به شمار می‌رود. یکی از واژگانی که در قرآن کریم در شبکه‌های معنایی متفاوتی به کار رفته، واژه «قضی» است. بررسی معنای واژه قضا در قرآن، مورد تأکید این پژوهش است؛ چرا که معناشناسی واژگان قرآن از منظر معناشناختی آن، از جمله مباحثی بوده که کمتر بدان توجه شده است. باید گفت که این واژه با حفظ معنای لغوی و اصطلاحی با بسیاری از مفاهیم دینی ارتباط معنایی پیدا می‌کند. در این جستار برآنیم با توجّه به ساختار معنایی آیات قرآن، به بررسی معانی این واژه پرداخته و شبکه‌های معنایی متعدد آن را از دیدگاه معناشناسی مورد واکاوی قرار دهیم. بررسی و تحلیل معناشناسانه واژه «قضا» نشان می‌دهد که سیر معنایی این واژه با توجه به بافت معنایی آیات قرآن، معانی متعددی چون سفارش کردن، خبر دادن، انجام دادن، به پایان رساندن، جدا کردن و... است که هر یک از این موارد در اصل به همان هسته معنای لغوی این واژه بر می‌گردند که فیصله دادن و تمام کردن است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The semantic analysis of the word “Ghaza” in Quran

نویسندگان English

Sayyed Abulfazl Sajjadi 1
Mahmod Shahbazi 1
Sahar Mohebbi 2
1 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran.
2 Master's Degree, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran.
چکیده English

semantic values of these words has of a great importance. Knowledge over Quran’s words semantic property is one of knowledge which studies Qurans meaning within the syntactic structure and helps to uncover Quran’s meaning. Uncovering the hidden meanings of Quran’s words is one of the most confidential and strongest ways to explain Quran’s verses. In fact, Quran’s semantics has been one of researchers’ preoccupations from the earliest decades.



One of the words in Quran which has been used with different meanings is “Ghaza”. Since the Quran’s semantic study is one of the issues which have not paid attention to in other studies, in this study, the word “Ghaza” has been investigated for this purpose. Concerning Quran’s syntactic structure, this word is closely linked with other religious concepts semantically, while it keeps its own lexical and idiomatic properties. In this study, the semantic analysis of this word showed that historical entries of the word “Ghaza” and its various meanings such as advice, call for, carry out, end, separate, etc. carry out the same semantic property of their own original meaning “end”. Considering Quran’s semantic structure, the study tried to investigate the different meanings of this word and its different semantic properties.One of the words in Quran which has been used with different meanings is “Ghaza”. Since the Quran’s semantic study is one of the issues which have not paid attention to in other studies, in this study, the word “Ghaza” has been investigated for this purpose. Concerning Quran’s syntactic structure, this word is closely linked with other religious concepts semantically, while it keeps its own lexical and idiomatic properties.

کلیدواژه‌ها English

Semantics
Polysemy
the Holy Quran
Ghaza
* قرآن کریم
[1] ابن فارس، بی­تا، «معجم المقاییس اللغه»، بیروت: دارالکتب العلمیه.
[2] أبو عوده، عوده خلیل، (1985م)،«التَّطور الدَّلالِی بَینَ لُغَة الشِّعر الجَاهِلی و لُغَةِ القُرآنِ الکَرِیم»، أَردن: مکتبة المنار، الطبعة الأولی.
[3] الأصمعی، أبوسعید عبدالملک بن قریب بن عبدالملک، (1964)، «الأصمعیات»، تحقیق أحمد محمد شاکر و عبدالسلام هارون، دار المعارف بمصر.
[4] ایزوتسو، توشی­هی­کو، (1381)، «خدا و انسان در قرآن»، ترجمه­ی احمد آرام، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ پنجم.
[5] بابایی، علی اکبر و همکاران، (1388)، «روش شناسی تفسیر قرآن»، تهران: انتشارات سمت، چاپ چهارم.
[6] بلخی، مقاتل بن سلیمان، (1380)، «الأشباه و النظایر فی القرآن الکریم»، ترجمه­ی محمّد روحانی و محمّد علوی مقدّم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
[7] تفلیسی، حبیش بن ابراهیم، (1386)، «وجوه قرآن»، به اهتمام: مهدی محقق، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، چاپ چهارم.
[8] الجرجانی، أبوبکر عبدالقاهر، (1983م) ، «دلائل الاعجاز»، تحقیق سعد  الفقی، مصر: دارالیقین، الطبعة الثانیة.
[9] الحارث بن حلزة، ،1991م، دیوان، الطبعة الأولی، بیروت، دار الکتاب العربی.
[10] الحیری النیسابوری، عبدالرحمن بن أحمد، (1380)، «وجوه القرآن»، مصصِّح: نجف عرشی،مشهد: مجمع البحوث الإسلامیّة.
[11] خرمشاهی، بهاءالدین، (1377ش)، «دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی»، ج 2، تهران: انتشارات دوستان، چاپ اول.
[12] دامغانی، أبوعبدالله الحسین بن محمّد، (بی­­تا)، «الوجوه و النظایر لألفاظ کتاب الله العزیز»، بیروت: دارالکتب العلمیة.
[13] راغب اصفهانی، حسین بن محمد،(1387)، «مفردات الفاظ قرآن کریم»، ترجمه­ی خداپرست، قم: نشر نوید اسلام، چاپ اول.
[13] رضایی، محمد، (1360)، «واژه های قرآن»، انتشارت مفید.
[14] روحی، محمد؛ فیاض­بخش، محمدتقی، (1385)، «تفسیر مفردات القرآن فی ترتیب لغات مجمع البیان و المیزان»، تهران: إحیاء کتاب.
[15] الزبیدی، محمد مرتضی، (1888م)، «تاج العروس من جواهر القاموس»، ج10، مصر: المطبعة الخیریة.
[16] الزمخشری، محمود بن عُمر، (1430)، «تفسیر کشّاف»، الطبعة الرابعة. دار المعرفة.
[17] زهیر بن أبی سلمی،1998م، دیوان، الطبعة الأولی، بیروت، دار الجیل.
[18] الزوزنی، أبوعبدالله الحسین بن أحمد بن الحسین، (1959م)، «شرح المعلقات السبع»، القاهرة: الطبعة الثانیة.
[19] سبحانی، جعفر، (1351)، «تفسیر کلمه قضا و قدر»، شماره4، ماهنامه درس­هایی از مکتب اسلام.
[20] شریعتمداری، جعفر، (1387)، «شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه»،ج3، مشهد: نشر آستان قدس رضوی، چاپ سوم.
[21] شعیری، حمید رضا، (1381)، «مبانی معناشناسی نوین»، تهران: انتشارات سمت.
[22] صفوی، کوروش، (1377)، «زبان شناسی و ادبیات»، تهران: انتشارات هرمس، چاپ اول.
[23] طبرسی، فضل بن حسن، (1380)، «تفسیر مجمع البیان»، ترجمه­ی علی کرمی، مجلدات 8، 13، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ، چاپ اول.
[24] -----------------، (1387)، «تفسیر جوامع الجامع»، ج3و5، ترجمه­ی احمد امیری شادمهری، مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان.
[25] عبد الباقی، محمّد فؤاد، (1387)، «المُعجم المفهرس لألفاظ القرآن الکریم»، تهران : اسلامی، چاپ نهم.
[26] عضیمه، صالح، (1380)، «معناشناسی واژگان قرآن»، ترجمه­ی سید حسین سیدی، مشهد: - انتشارات آستان قدس رضوی.
[27] غیرو، بیار، (1987م)، «علم الدلالة»، ترجمه­ی انطوان زید، بیروت: عویدات، الطبعة الأولی.
[28] الفراهیدی، الخلیل بن احمد، (1405ق)، «العین»، قم: مؤسسة دارالهجرة، الطبعة الأولی، الجزء الخامس.
[29] فیض کاشانی، محمد محسن، (1387)، «تفسیر صافی»،ج 3، مترجم: جمعی از فضلاء با نظارت استاد عقیقی، قم : نشر نوید اسلام، چاپ سوّم.
[30] قرشی، علی اکبر، (1367)، «قاموس قرآن»، ج6، تهران : دار الکتب الإسلامیّة، چاپ دهم.
[31] لطفی پور ساعدی، کاظم و رضایی، عباسعلی، 1373، «مجموعه مقالات دومین کنفرانس بررسی مسائل ترجمه»، 14-12 مهرماه، تبریز: دانشگاه تبریز.
[32] مختار عُمر، أحمد، (1386)، «معناشناسی»، ترجمه­ی حسین سیّدی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، چاپ دوّم.
[33] معلوف، لویس، (1386)، «المنجد فی اللغه»، قم: انتشارات دارالعلم، چاپ سوم.
[34] مکارم شیرازی و همکاران، ناصر، (1373)، «تفسیر نمونه»، مجلدات 12،18، 20،21، تهران : دارالکتب الإسلامیّه.
[35] المنجد، محمد نورالدین، ( 1999م) ، «الاشتراک اللفظی فی القرآن الکریم»، دمشق: دارالفکر، الطبعة الأولی.
دوره 1، شماره 1 - شماره پیاپی 1
بهار1402
بهار 1402
صفحه 59-75

  • تاریخ دریافت 21 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 17 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 20 خرداد 1402