پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

تعمّقی بر رویکردِ معناشناسانه رضی استرآبادی در مواجهه با عامل نحوی در شرح الکافیه(بررسی موردی در استنادات نهج­البلاغه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 فارغ التحصیل دکترای زبان و ادبیات عربی، گروه زبان و ادبیات عربی ، آموزش و پرورش، شهرکرد ، ایران.
2 استاد، گروه زبان و ادبیات عربی؛ دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و زبان‌ها، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران.
چکیده
رضی استرآبادی، از جمله دانشمندانی است که با تألیف دو اثر مشهور خود - شرح کافیه وشرح شافیه - در آسمان صرف و نحو خوش درخشیده است .
بی­شک نهج­البلاغه و سخنان امام علی(ع) پس از قرآن که سخن خالق زبان­هاست، وبعد از حدیث پیامبر (ص) که خود پیام­آورِ آفریدگار سخن و فصیح­ترین عرب، می­باشد. برترین مجموعه­ای است که به جهت اصول نقل، تمام ویژگی ها و صفات یک شاهد در آن تجلی یافته است. رضی استرآبادی، بر خلاف بیشتر نحویون جهت اثبات مدّعای خود در پاره­ای از موارد به این کتاب ارزشمند استناد می­کند.
یکی از آراء منحصر به­­فرد رضی استرآبادی که باعث برتری وی گردیده است، «نظریه عامل نحوی» است. به عبارتی دیگر؛ تنها دانشمندی که به طور خاص وکاملاً متمایز، به بررسی این نظریه پرداخته،«رضی استرآبادی» بوده است .
مقوّمات نظریه عامل از دیدگاه محقّق استرآبادی، علاوه بر جنبهی عارضی وظاهریّ نحو، شامل جنبه بنیوی، ترکیبی وساختمانی آن - قرینه، سبب، علّت، شرط، رکن ودلیل- نیز می­باشد که متّکی بر بعد معنایی قواعد می­باشد. ایشان معتقد است که عامل پیدایش إعراب در یک کلمه: مُوجد(یا همان متکلم)، عامل(ویا همان آلت) ومحل(یا همان اسم)می­باشند.
رضی استرآبادی معتقد است که عامل نحوی، علاوه بر جنبه عارضی وظاهری نحو، شامل جنبه بنیوی وترکیبی وساختمانی نحو نیز که در برگیرنده­ی معناست می­باشد. ایشان هنگام تجویز قواعد با استناد به کلام حضرت امیر، با تکیّه بر بعد معنایی شواهد ذکر شده، بهترین استدلال­ها را ذکر می­کند که در نوع خود بی­نظیر است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A study on the semantic approach of Razi Estrabadi in facing the syntactic factor in the description of al-Kafiyyah(A case study in the citations of Nahj al-Balagha)

نویسندگان English

Hossein Ahmadi 1
Mohammadebrahim Khalifeshoshtari 2
1 PhD graduate in Arabic language and literature, Department of Arabic Language and Literature, Education, Shahrekord, Iran.
2 Professor, Department of Arabic Language and Literature; University of Tehran, Faculty of Literature and Languages, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

Razi Estrabadi is one of the scholars who has shined in the sky of simplicity and good syntax by authoring her two famous works - Sharh Kafiyyah and Sharh Shafiyyah.
Undoubtedly, Nahj al-Balagha and the words of Imam Ali (AS) are after the Qur'an, which is the speech of the creator of languages, and after the hadith of the Prophet (PBUH), who is the messenger of the creator of speech and the most eloquent Arab. It is the best collection in which all the characteristics and attributes of a witness have been manifested due to the principles of narration. Razi Estrabadi, unlike most of Nahyoun, cites this valuable book in some cases to prove his claim.
Estrabadi's unique opinions that has made him stand out is the "syntactic agent theory". In other words; The only scientist who investigated this theory specifically and completely distinctly was Razi Estrabadi.
view of researcher Astarabadi, the elements of agent theory, in addition to the temporary and apparent aspects of syntax, include its structural, compositional and structural aspects - correlation, cause, cause, condition, pillar and reason - which relies on the semantic dimension of rules. He believes that the reason for the emergence of Arabic in one word are: creator (or the theological), agent (or the object) and place (or the noun).
Razi Estrabadi believes that the syntactic factor, in addition to the temporary and apparent aspect of the syntax, also includes the structural, compositional and structural aspect of the syntax - which includes the meaning -. He mentions the best arguments, which are unique in their kind, while prescribing the rules by referring to the words of Hazrat Amir, relying on the semantic aspect of the mentioned evidences.

کلیدواژه‌ها English

Razi Estrabadi
Syntactic Principles
Syntactic Agent
Necessity Theory
Sharh al
الف: کتاب­نامه؛
*قرآن کریم، مترجم: الهی قمشه­ای
*نهج البلاغه.
[1] ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبه الله، (1378ق)، شرح نهج البلاغه، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، دار إحیاء الکتب العربیه .
[2] ابن جنّی، أبو الفتح عثمان، (2010م)، الخصائص، مصر الأزهر، الهیئة المصریّة العامّة للکتاب .
[3] ابن عقیل، بهاءالدّین عبداللّه(1381ه.ش)، شرح ابن عقیل، بتعلیق «السّیّد علی الحسینی»، انتشارات قدس رضوی.
[4] ابن ناظم،(1907م)، بدرالدین محمّد بن مالک، شرح الفیه ابن مالک، قاهره.
[5] ابن هشام، عبدالله بن یوسف.(1985م)، مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب، حقّقه و علّق علیه مازن المبارک ومحمد علی حمدالله، راجعه سعید الافغانی، چ4، بیروت: دارالفکر.
[6] الأسترآبادی، رضی الدین محمد بن الحسن ، (1998م)، شرح الرضی علی الکافیة، تصحیح: یوسف حسن عمر.
[7] الأسترآبادی، رضی الدین محمد بن الحسن، (1366ه.ش)، شرح الرضی علی الکافیة، حاشیة سیّد شریف جرجانی، تهران - انتشارات مرتضوی .
[8] امیل بدیع، یعقوب، (1988)، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ط 1، بیروت، دارالعلم للملایین.
[9] امیل، بدیع، یعقوب، (1988)، النحو والصرف و الإعراب، بیروت،لبنان، دار العلم للملایین.
[10] البغدادی، اسمعیل، باشا، (1951)، هدیه العارفین، استانبول نشر معارف الجلیله .
[11] الجرجانی، علیّ بن محمد، (1370ه.ش)، کتاب التعریفات، تهران   انتشارات ناصرخسرو .
[12] الجرجانی، علیّ بن محمد، (2000م)، التعریفات، شرح: محمد باسل عیون السود، ط1، دارالکتب العلمیه بیروت .
[13] الجوهریّ، اسماعیل بن حمّاد، (1979م)، تاج اللغه وصحاح العربیه، تح: أحمد عبد الغفور، ط 2، دارالعلم للملایین، لبنان بیروت .
[14] الحاجّ صالح، عبدالرحمن، (2007م)، بحوث ودراسات فی اللسانیات العربیه، ط1، موفم للنشر الجزائر.
[15] سیبویه، أبوبشر عمرو بن عثمان، (1991م)، الکتاب، تح/عبد السّلام هارون، ط 1، دار الجیل بیروت.
[16] سیبویه، عمرو بن عثمان.(1988).الکتاب، تحقیق وشرح عبدالسلام محمد هارون، ج 5، حلب، قاهره: مکتبة الخانجی.
[17] السیوطی، جلال الدین عبدالرحمن، (دون­تأ)، کتاب الاقتراح فی علم أصول النحو، تح: الدکتور أحمد محمّد قاسم، عمّان الخانجی.
[18] سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن، (دون­تأ)، همع الهوامی، تصحیح: محمّد بدرالدین النعسانی، دار المعرفه للطباعه والنشر بیروت .
[19] قباوه، فخر الدین، ( 2003م)، مشکله العامل النحوی، دمشق، دار الفکر .
[20] لبدی، محمدسمیر،(دون­تا)، معجم المصطلحات النحویّة والصرفیه، دار العلم للملایین، لبنان بیروت.
[21] المخزومی، مهدی،(1964م)، النحو العربیّ: نقد وتوجیه، ط 1، المکتبة المصریة، بیروت لبنان .
[22] معطوفی، اسدالله، (1376ش)، تأریخ فرهنگ وادب گرگان واسترآباد، مؤسسه­ی فرهنگی وانتشاراتی پدیده­ی گرگان گرگان .
[23] میرعمادی، سیدعلی، نحو زبان فارسی بر پایه نظریه حاکمیت و مرجع‌گزینی ،۱۳۷۶ ، تهران، انتشارات سمت.
 
ب. مقالات ورساله­ها:
[24] برارات، عائشه (2009)، أغراض المتکلّم ودورها فی التحلیل النحوی فی شرح کافیه ابن حاجب لرضی الدین الأسترأباذی، مخطوط رساله ماجستیر، جامعه قاصدی مرباح ورقله .
[25] شرف الدین، محمود، (1978م)، التقعید النحوی بین السماع والقیاس، رساله ماجستیر، نسخه المؤلف جامعة القاهرة، کلیة دار العلوم، القاهرة .
[26] شوشتری، محمدابراهیم، (1387)، نظریة العامل؛ حقیقتها ودورها الوطیفی فی الدرس النحوی، مجله علمی پژهشی دانشگاه تهران، شماره 3، صص 15-1 .
[27] طهماسبی، عدنان، (1373)، درآمدی بر عامل ومعمول در زبان عربی وبررسی نظریه­ی ابن مضاء قرطبی، دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، شماره 32 ، صص 197 184 .
[28] میمندی، وصال، (1386)، نوآوری­های رضی الدین استرآبادی در شرح الکافیه، پایان نامه دکتری، مشهد، دانشگاه فردوسی.
[29] احمدی آمویی، حسین و همکاران(1395)، بررسی وتحلیل نظریه «عامل نحوی» از دیدگاه «رضی استرآبادی» در «شرح الکافیه» وتطبیق آن بر «مرفوعات»، پایان­نامه دکتری، همدان، دانشگاه بوعلی­سینا.
[30] احمدی آمویی، حسین و همکاران(1395)، کارکرد نشانه­ای حروف غیرعامل در فهم ساخت نحوی از دیدگاه رضی استرآبادی، دوماهنامه­ی جستارهای زبانی دانشگاه تربیت مدرّس، د7، ش7(پیاپی 35)، بهمن و اسفند 1395، صص 264 241.
[31] احمدی آمویی، حسین و همکاران(1395)، الأُسُس الرئیسة فی الاستنتاجات النحویّه عنىد الرضی الأسترآباذی، مجلة اللّغة العربیّة وآدابها دانشگاه تهران، پردیس فارابی، سال دوازدهم، شماره 29، تابستان 1395، صص 402 381.
دوره 1، شماره 2
تابستان 1402
تابستان 1402
صفحه 27-41

  • تاریخ دریافت 24 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 21 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 26 شهریور 1402