پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

کنایات رنگ و مفاهیم آن‌ها در ادبیات کنایی (نمونه‌های موردی: کنایات مندرج در برخی فرهنگ‌های لغت فارسی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری، گروه هنر، دانشکده هنر، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
چکیده
رنگ به عنوان یک عنصر بصری در حوزه هنرهای تجسمی، از دیرباز در ادبیات نیز کاربردهای فراوان داشته است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که ادیبان فارسی، در استفاده از رنگ‌ها در اشعارشان، دو رویکرد متفاوت از خود نشان داده‌اند. برخی از آنان در کاربست رنگ در اشعارشان، دقت بیشتری نشان‌ داده ولی برخی دیگر، نوعی کور رنگی در تشخیص و استفاده از رنگ‌ها در شعرشان داشته و رنگ‌های محدودی را به کار می‌برند. به نحوی که هنگام ارائه‌ی تصویر و در صور خیال، از همین رنگ‌های اندک نیز بهره‌ی کافی برده نشده و معمولا رنگ در شعر ایشان، کلماتی ناتوان و ضعیف است و فقط برای پر کردن وزن می‌آید. هدف مقاله حاضر، بررسی مفهوم کنایی رنگ‌ها در ادبیات کنایی فارسی است. پرسشی که مطرح می‌شود این است که مفاهیم رنگ‌ها در ادبیات کنایی، چیست؟ این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی، از طریق جمع‌آوری کنایات موجود در سه دایره‌المعارف «دهخدا»، «عمید» و «فرهنگ کنایات فارسی» انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهند که رنگ‌ها در کنایات فارسی، در چهار دلالت معنایی رنگ یعنی توصیف پدیده طبیعی (گیاه، حیوان، طبیعت)، توصیف وضعیت جسمانی انسان، توصیف رنگ معجزه و توصیف پدیده‌های ایده‌آل در بهشت مورد بررسی قرار گرفته است. رنگ‌ها در کنایات فارسی، گاهی برای بیان آشکار و ظاهر بودن و نیز توصیف یک مکان یا شئ و نیز بیان یک عمل نیز به کار میروند. رنگ سفید، در معنایی کنایی خود، بر نور صبحگاهی، نابینایی و معجزه موسی، رنگ زرد در برای توصیف پدیده‌های طبیعی مانند ماه، زمین، خورشید، دنیا و فلک در کنایات، برای بیان شفق و خورشید برای توصیف پدیده طبیعی سبز شدن گیاهان و حیات و زندگی و توصیف پدیده‌های ایده‌آل در بهشت یعنی لباس بهشتیان و رنگ کبود برای توصیف وضعیت معنوی انسان که این رنگ را به چشم نسبت داده و بر بدحالی و سیه روزی و غم و اندوه دلالت دارد. همچنین رنگ سیاه در توصیف وضعیت معنوی انسان هم در دنیا و هم در قیامت استفاده شده مانند دیوان سیاه کردن، سیاه کار، سیاه نامه و روسیاه به کار رفته‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Color allusions and their concepts in ironic literature (case Study: allusions included in some Persian dictionaries)

نویسنده English

Reza Rafiei Rad
PhD student, Department of Art, Faculty of Art, Tabriz Islamic University of Arts, Tabriz, Iran.
چکیده English

Color, as a visual element in the field of visual arts, has also been used in literature for a long time.Research shows that Persian writers have shown two different approaches in using colors in their poems. Some of them have shown more precision in the use of color in their poems, but others have a kind of color blindness in recognizing and using colors in their poems and use limited colors. In such a way that when presenting the image and in imaginary images, even these few colors are not used enough and usually the color in his poetry is weak and weak words and only comes to fill the weight. The purpose of this article is to investigate the ironic concept of colors in Persian ironic literature. The question that is raised is, what are the concepts of colors in Ironic literature? This research was carried out with a descriptive-analytical method, using library and internet resources, by collecting allusions found in three encyclopedias "Dehkhoda", "Amid" and "Persian allusion culture". The findings show that colors in Persian allusions have been investigated in four semantic meanings of color, i.e. description of natural phenomena (plant, animal, nature), description of human physical condition, description of miracle color and description of ideal phenomena in heaven. In Persian allusions, colors are sometimes used to express obviousness and appearance, as well as to describe a place or object, as well as to express an action. The white color, in an allusive sense, refers to the morning light, blindness and the miracle of Moses, the yellow color to describe natural phenomena such as the moon, the earth, the sun, the world, and the sky in allusions, to express the dawn and the sun, to describe the natural phenomenon of the greening of plants and Life and description of the ideal phenomena in heaven, i.e. the clothes of heavenly beings and the blue color to describe the spiritual condition of man, which attributes this color to the eyes and indicates misery, gloom and sadness. Also, the color black is used to describe the spiritual state of man both in this world and in the resurrection, such as black court, black work, black writing, and Russia.

کلیدواژه‌ها English

Iranian literature
ironic literature
irony
Color
 
[1] احمد نژاد، کامل ( 1382) معانی و بیان،  تهران:  زوار.[
[2] الدرویش، محی الدین، 1994، اعراب القرآن الکریم و بیانه، الطبعه الرابعه، دار الارشاد للشوون الجامعیه، سوریا.
[3] القزوینی، الخطیب جلال الدین محمد بن عبدالرحمن، (1424) الایضاح فی علوم البلاغه، بتحشیه ابراهیم شمس الدین، الطبعه الاولی، دار الکتب العلمیه  بیروت.
[4] انوری، حسن، (1383) فرهنگ کنایات سخن، دو جلدی، تهران: انتشارات سخن.
[5] الثعالبی، ابومنصور (1998) الکنایه و التعریض، دراسه و شرح و تحقیق عائشه حسین فرید، انتشارات: دار قباء
[6] الزمخشری، محمود بن عمر،1417) الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التاویل، الطبعه الثالثه، دارلکتاب العربی.
[7] بختیاری، فریبا  و زنگی، بهنام (1393) بررسی ساختار بصری پرچم کشورهای جهان؛ با مطالعه رنگ، نشانه و نوشتار 196 پرچم رسمی، هنر و معماری، پژوهش هنر (ISC ) ، شماره 5 (165 تا 170)
[8] پاشایی فخری، کامران و حیدرجو، طیبه وعادل زاده،  پروانه (1394) بررسی نماد رنگ در آثار سعدی، بهارستان سخن، دوره  12 , شماره  29 ; از صفحه 61 تا صفحه 82 .
[9] پاشایی فخری، کامران و پاشایی، محمد و دهقانی، مسعود (1395) کارکرد روان شناختی عنصر رنگ در مراثی خاقانی برای فرزندش، زبان و ادبیات فارسی (مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی)، دوره  24 , شماره  81 ; از صفحه 33 تا صفحه 48 .
[10] تجلیل، جلیل (1390)، معانی و بیان، ویراست دوم، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
[11] حیدری، غلامرضا. (1398). زبانِ ادبی و بلاغی رنگ در ارتباطاتِ غیرِ کلامی، در شاهنامه فردوسی. زیبایی‌شناسی ادبی, 10(39), 189-229.
[12] رفیعی راد، رضا، محمد خزائی(1398) تطبیق منظر معنایی رنگ‌‌ها در قرآن کریم و ادبیات کنایی فارسی، نشریه علمی پژوهشی هنرهای صناعی اسلامی، دوره چهارم، شماره اول، بهار و تابستان.
[13] رفیعی راد, رضا. (1399). کاربست واقع‌گرایانه و غیر کنایی رنگ‌های سیاه و سفید‌ در قرآن کریم و اشعار حافظ. فصلنامه مطالعات ادبی متون اسلامی, پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، 5(20), 119-136. doi: 10.22081/jrla.2021.58337.1292
[14] شفیعی کدکنی،محمد رضا (1366)، صور خیال در شـعر‌ فارسی، تهران، انتشارات آگاه.
[15] شمیسا، سیروس(1393)، معانی و بیان، تهران، انتشارات میترا.
[16] طاهری، علی،1394، بررسی سبک هنری قرآن کریم در به کارگیری انواع کنایه و عدول از لفظ قبیح به حسن، فصلنامه علمی پژوهشی « پژوهشهای ادبی - قرآن کریم، سال سوم، شماره سوم، از صفحه 93- 115
[17] کزازی، جلال الدین (1368) زیبایی‌شناسی سخن پارسی، تهران، نشر مرکز.
[18] نقابی عفت (1394) تشبیه، وجه غالب صورخیال در غزلیات حسن دهلوی، فصلنامه مطالعات و تحقیقات ادبی، جلد ۷ شماره ۱۸ صفحات ۱۵۳-۱۶۷
 
]19[Aboo Saood, Mohammad Ebne Mohammad (1411), Ershadol Aghlol Salim Ela Mazaia Alghoranol Karim , Beirut, Dar Ehiae Altorasol Arabiah. [in Arabic]
]20[Amirsoleimani, Soheila (1999)Truths and lies: irony and intrigue in the TarikhBayhaqi, Iranian Studies Journal,volume 32, number 2, (243-259)
]21[Alshaher, Abdollah, (2002), Alasarol Nafsi Lellon, Majallatol Mooghefol Adabi, Aladad 379, [in Arabic]
]22[Asfoor, Jaber, (2003), Alnaghdol Adabi, First Edition, Beirut: Darol Kotobal Bananiiah.
]23[Cover, Lois Brauer(1975), Anthroplogy for Our Time, Oxford Book University Company.
]24[Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Conceptual metaphor in everyday language.The Journal ofPhilosophy,77(8), 453–486.
]25[Sharif, Taregh, (1974) Alsheer Vallafonal Tashkili, Majallatol Mooghefol Adabi, Aladad 7, [in Arabic]
]26[Tent. Jan (2018) Out-of-the-blue Names of Paint Colors, A Journal of Onomastics,Volume 66, 2018 - Issue 1 , Pages (25-35)
]27[Trudgill, peter.(1976),Sociolinguistics: An Introduction to Language and Society, England: published by Penguin Books.
دوره 1، شماره 2
تابستان 1402
تابستان 1402
صفحه 60-70

  • تاریخ دریافت 11 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 17 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 13 شهریور 1402