پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

بررسی استعاره‌های هستی‌شناختی با حوزه مبدأ آب در مثنوی معنوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
آرش ظهیری 1
علی صباغی 2
1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه اراک ، اراک، ایران.
2 دانشیار، عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
چکیده
وجود مفاهیم و تجارب انتزاعی در حیطة درک و شناخت عرفانی، عارفان سخن‌ور را بر آن داشته تا برای تفهیم، تفاهم و بیان دنیای غیرملموسِ «حال» از مفاهیم ملموس و عینیِ «قال» کمک بگیرند. این تمهیدِ عارفان سخن‌ور در چارچوب نظریة استعاره مفهومی قابل طرح و بررسی است. مطابق آنچه در این نظریه مطرح می‌شود، استعاره صرفاً شگردی زبانی برای زیبایی‌آفرینی نیست، بلکه شیوه‌ای برای اندیشیدن و درک جهان هستی است. جستار حاضر برآن است تا در چارچوب نظریة استعاره مفهومی به بررسی استعاره‌های هستی‌شناختی (یکی از انواع استعاره‌های مفهومی) با حوزة مبدأ آب و واژگان مرتبط با آن (نظیر دریا، رود، باران و...) در مثنوی معنوی بپردازد و به این پرسش پاسخ دهد که در مثنوی حوزة مبدأ آب و واژگان مرتبط با آن در بیان کدام حوزه‌های مقصد به‌کار رفته‌اند؟ نویسندگان برای پاسخ‌گویی به این پرسش‌، ابتدا متن مورد نظر را واکاوی و شواهد مرتبط با پژوهش حاضر را استخراج کرده، سپس به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی داده‌های پژوهش پرداخته‌اند. دستاورد پژوهش بیانگر آن است که مولوی در مثنوی با بهره‌گیری از حوزۀ مبدأ آب مفاهیم انتزاعی متعدد و متنوعی چون رحمت، جان، عقل، دل و... را مطرح و گاه با استفاده از واژگان مرتبط با آب تلاش کرده است نگرش‌ها و برداشت‌های متفاوت نسبت به این امور انتزاعی را نیز تبیین کند.
کلیدواژه‌ها
مثنوی مولوی
استعارۀ مفهومی
استعارة هستی‌شناختی
حوزۀ مبدأ آب

عنوان مقاله English

Investigating ontological metaphors with the origin of water domain in Masnavi Manavi

نویسندگان English

Arash Zahiri 1
Ali Sabbaghi 2
1 Graduated from Master's degree, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, Arak University, Arak, Iran.
2 Associate professor of Persian language and literature department, Faculty of Literature and Foreign Languages, Arak University, Arak, Iran.
چکیده English

The abstract concepts and experiences in the mystical understanding and cognition field has led the rhetorician mystics to seek help from the concrete and objective concepts of "words" to understand and express the intangible world of "present". This skill of the rhetorician mystics can be proposed and investigated in the framework of the theory of conceptual metaphor. According to what is proposed in this theory, metaphor is not just a lingual method for creating beauty, but a method for thinking and understanding the universe. The present study will examine the ontological metaphors, one of the conceptual metaphors, with the origin of water domain (such as sea, water, rain, and...), in framework of conceptual metaphor in Masnavi Manavi, and to answer the question that: in the Masnavi, the origin of water domain and its related words are used to express which areas of the destination? To answer this question, the authors have first investigated the text in question and extracted the evidence related to the present study, and then analyzed the research data in a descriptive-analytical method. The result of the research shows that Maulavi has presented many and varied abstractions such as the mercy, soul, intellect, and heart and sometimes by using words related to water has tried to explain the different attitudes and perceptions of these abstract matters.

کلیدواژه‌ها English

Rumi’s Masnavi
Conceptual metaphor
ontological metaphor
origin of water domain
[1] ارسطو. (1400). خطابه. ترجمۀ اسماعیل سعادت. تهران: هرمس.
[2] اسپرهم، داوود و تصدیقی، سمیه. (1397). «استعارة شناختی عشق در مثنوی مولانا». متن‌پژوهی ادبی. سال 22. شماره 76. تابستان. صص 87- 114.
[3] استعلامی، محمد. (1379). تصحیح و تحلیل مثنوی. 6 جلد. تهران: سخن.
[4] ـــــــــــــــــــــ . (1398). فرهنگ­نامۀ تصوف و عرفان. تهران: فرهنگ معاصر.
[5] افراشی، آزیتا. (1397).  استعاره و شناخت. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
[6] بهنام، مینا. (1389). «استعاره مفهومی نور در دیوان شمس». نقد ادبی. سال 3. شماره 10. صص 91-114.
[7] زرین­کوب، عبدالحسین. (1368). سرّ نی: نقد و شرح تطبیقی مثنوی. جلد 2، تهران: علمی.
[8] ــــــــــــــــــــــــــــ . (1378).  ارزش میراث صوفیه. تهران: امیرکبیر.
[9] شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1372). صور خیال در شعر فارسی. تهران: آگه.
[10] صفوی، کورش. (1396).  استعاره. تهران: نشر علمی.
[11] فروزانفر، بدیع­الزمان. (1346). شرح مثنوی شریف. ج 1. تهران: دانشگاه تهران.
[12] قائمی‌نیا، علیرضا. (1393). «استعاره‌های مفهومی در آیات قرآن». زبان استعاری و استعاره‌های مفهومی، تهران: هرمس. صص 31- 60.
[13] قشیری، عبدالکریم بن هوازن. (1374). رسالۀ قشیریه. ترجمة ابوعلی حسن بن احمد عثمانی. تصحیح بدیع­الزمان فروزانفر. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
[14] کوچش، زولتان.  (1395). استعاره مقدمه­ای کاربردی. ترجمۀ جهانشاه میرزابیگی. تهران: آگاه.
[15] ــــــــــــــــــ . (1396). استعاره­ها از کجا می­آیند؟: شناخت بافت در استعاره. ترجمۀ جهانشاه میرزابیگی. تهران: آگاه.
[16] کوچک‌زاده، علی. (1394). «بررسی تطبیقی استعاره در غزلیات حافظ و مولوی از منظر معنی‌شناسی شناختی». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه پیام نور استان تهران.
[17] لیکاف، جرج و جانسون، مارک. (1396). استعاره­هایی که باور داریم. ترجمۀ راحله گندمکار. تهران: نشر علمی.
[18] موحد، محمدعلی. (1387). باغ سبز: گفتارهایی دربارۀ شمس و مولانا. تهران: نشر کارنامه.
[19] مولوی، جلال­الدین محمد بن محمد.  (1371). مثنوی معنوی. به سعی و اهتمام رینولد الین نیکلسون. تهران: امیرکبیر.
[20] ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1393). کلیات شمس. تهران: انتشارات هرمس.
[21] هاشمی، احمد. (1384). جواهر البلاغه فی المعانی و البیان و البدیع. تصحیح و ترجمه محمود خرسندی و حمید مسجدسرایی. قم: حقوق اسلامی.
[22] هاشمی، زهره  و قوام، ابوالقاسم. (1392). «نگرش احمد غزالی به عشق بر بنیاد نظریه استعارة شناختی». ادب‌پژوهی. شماره 26. زمستان. صص 49- 72. 
[23] هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان. (1383). کشف المحجوب. مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمود عابدی. تهران: سروش.
[24] همایی، جلال­الدین. (1394). مولوی­نامه: مولوی چه می­گوید. تهران: نشر سخن.
 
 References
 
1.      Aeistotel (2021). Rhetoric. Trans. I. Sa’adat. Tehran: Hermes.
2.      Sparham, D.  & Tasdighy, S. (2018) Conceptual metaphors of love in Mowlavi’s Masnavi. Literary Text Research, Vol. 22, No. 76, p 87 – 114.
3.      Istilami, M. (2000) Commentary and analysis of Rumi's Masnavi, 6 Vol. Tehran: Sokhan.
4.      Istilami, M. (2018) Dictionary of Sufism and mysticism (discussions, announcements, terms and interpretations), Tehran: Contemporary culture Press.
5.      Afrashi, A. (2018) Metaphor and Cognition. Tehran: Institute for humanities & cultural studies.
6.      behnam M. (2010) Study of conceptual metaphor of Light in the Divan-e-Shams, Literary Criticism, Vol. 3, No. 10, p 91-114.
7.      Zarin Koob, A. H. (1989) Serr e Ney: Analytical and comparative review and description of Masnavi, Vol. 2, Tehran: Elmi publications.
8.      Zarin Koob, A. H. (1999) The value of Sofia's heritage, Tehran: Amirkabir.
9.      Shafiei kadkani, M. (1993). Illusory images in Persian poetry. Tehran: Agah Publication.
10.   Safavi, K. (2017) Metaphor, Tehran: Elmi publications.
11.   Foruzanfar, B. (1967). Sharh-e Masnavi Sharif (Masnavi Sharif Commentary), Vol. 1, Tehran: Tehran University Publications.
12.   Qaeminiya, A. (2013) Conceptual metaphors in Quranic verses, in Metaphorical language and conceptual metaphors Tehran: Hermes, p 31 – 60.
13.   Qushayri, A. (1995). Resale Qushayri (The treaties of al- Qushayri). Translated by A. Osmani. Edited by B. Forouzanfar, Tehran: Elmi-Farhanghi.
14.   Kovecse, Z. (2016) Metaphor: a practical introduction, trans.  Jahanshah Mirzabigi, Tehran: Agah publications.
15.   Kovecse, Z. (2017) Where Metaphor Come From; Reconsidering Context in Metaphor. Trans. Jahanshah Mirzabigi, Tehran: Agah publications.
16.   Kochzadeh, A. (2014) Comparative study of metaphor in the sonnets of Hafez and Molavi from the perspective of cognitive semantics, master's thesis, Payam Noor University of Tehran Province.
17.   Likoff, G. & Johnson, M. (2017). Metaphors We Live By, Trans. Rahele Ghandomkar, Tehran: Elmi publications.
18.   Movahhed, M. (2008) Green Garden: Speeches about Shams and Rumi, Tehran: Karnameh publications.
19.   Mowlavi, J. M. (1992). Masnavi Manavi. Edited by R. A. Nicholson, Tehran: Amirkabir.
20.   Molavi, J. M. (2014). Ghazals of Shams Tabrizi. Tehran: Hermes.
21.   Hashemi, A. (2005) Jewels of Rhetoric: On Meanings, Statement, and Al-Badi, Edited & Translated by M. Khorsandi & H. Masjedsaraie, Qom: Hoghogh e Islami publications.
22.   Hashemi, Z. & Ghavam. A. (2014) Ghazzāli’s Viewpoint on Love Based on Cognitive Metaphor Theory, Adab Pazhuhi, Vol. 7, No. 26, p 49 – 72.
23.   Hojviri, A. (2004) Kashf al-Mahjūb. Edited and interpretation by M. Abedi, Tehran: Soroush.
Homaei, J. (2016).  Mowlavi nameh: Mowlavi che migooyad? (What does Rumi say?), Tehran: Sokhan Press
پژوهش های معناشناختی متون ادبی
دوره 1، شماره 3
پاییز 1402
پاییز 1402
صفحه 1-18

  • تاریخ دریافت 02 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 06 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1402