پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

کاوشی در هنجارگریزی‌های معنایی در نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه زبان وادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
2 فارغ التحصیل دکتری، گروه زبان وادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
چکیده
برجسته­ سازی، مفهومی است که پیش از جنگ دوم جهانی در مکتب پراگ و تحت تأثیر آراء صورت­گرایان روس شکل گرفت و آن­را از عوامل به وجود آورنده­ی زبان ادبی خواندند. این نظریه بیانگر کاربردِ نامتعارف شگردهای زبانی، در جهت زدودن غبار عادت از ذهن مخاطبان و تازه و نو جلوه­دادن عناصر و کارکردهای زبانی­ست. برجسته‌سازی انحراف از زبان معیار است؛ هنگامی­که یک عنصر زبانی برخلاف معمول به‌کار می‌رود و توجه مخاطبان را به خود جلب می‌کند. نهج­البلاغه، بی­تردید پس از قرآن کریم، گرانقدرترین میراث و مرجع اسلامی، منشور انسان­ سازی، دریچه­ ای به­ سوی نور الهی و راهی به سمت ملکوت اعلی است؛ بنابراین، این نوشتار تلاش می­کند متن نهج­ البلاغه را، از منظر برجسته­سازی بررسی نموده و میزان بهره‌مندی امیر مؤمنان، علی (ع) را از امکانات زبانی و شگردهای زیبایی‌آفرینی، نمایان سازد. روش این پژوهش، توصیفی- تحلیلی است و بر آن است تا به‌منظور تطبیق نظریه­ی صورتگرایان با زبان نهج­البلاغه، نمونه‌هایی از هنجارگریزی معنایی را در برخی فرازهای نورانی این کتاب شریف، نشان دهد و در نهایت بازتاب تأثیر این امر را در کشف معنای مقصود و نیز کسب التذاذ بیشتر نظاره‌گر باشد. در بین انواع هنجارگریزی معنایی، تشبیه بیشترین موارد را به خود اختصاص داده است؛ به طوری که در بیشتر سخنان امام (ع) این مورد یافت می­شود. کنایه، استعاره و مجاز، در رتبه­های بعدی جای دارند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An inquiry of semantic deviations in Nahj al-Balagha

نویسندگان English

Ahmad Omid Ali 1
Zahra Sheykh Hooseyni 2
1 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran.
2 PhD graduate, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran.
چکیده English

Emphasizing is a vision that began before the Second World War in the Prague linguistic circle under the influence of the opinions of Russian formalists, and they called it one of the elements that created literary language. This theory conveys the unconventional use of language maneuvers to vacate the dust of convention from the intellects of the audience and assemble linguistic elements and functions to appear untouched and unique.
Emphasizing deviations from ordinary language; When a linguistic element is used against the standard and entices the understanding audience. Nahj al-Balagha is, without a doubt, behind the Holy Quran, the most precious Islamic heritage and reference, the accord of human plot, a window to heavenly light, and a pathway to the domain of God. Accordingly, this article endeavors to analyze the text of Nahj al-Balagha from the point of view of emphasizing and demonstrating the extent to which Ali helped from linguistic prospects and techniques of assembling magnificence. The method of this examination is descriptive-analytical to acclimate the theory of formalists to the language of Nahj al-Balagha, to deliver instances of semantic deviation in some enlightening quotes of this aristocratic book, and yet to remember the impact of this in discovering the meaning of the purpose and also To achieve more pleasure, be a witness. Among the styles of semantic deviation, simile has the most compartments found in most of Ali's phrases. Irony, metaphor, and permission are in the successive ranks.

کلیدواژه‌ها English

Holy Quran
Nahj al-Balagha
formalists
emphasizing
semantic deviations
کتاب­ها
]1[ نهج­البلاغة (1387)، ترجمه محمد دشتی. قم: انتشارات امام عصر (عج).
]2[ ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق).  لسان العرب. ج 11. الطبعة الثالثة. بیروت: دار صادر.
]3[ ابن میثم البحرانی، میثم بن علی. (1404ق).  شرح نهج­البلاغة. ج1،3. تهران: دفتر نشر الکتاب .
]4[ بهشتی، محمد. (1387ش).  مبانی تعلیم و تربیت از دیدگاه قرآن. چاپ اول. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
]5[ خویی، میرزا حبیب الله. (1364ش). منهاج البراعة فی شرح نهج­البلاغة (خویی). مصحح: ابراهیم میانجی. ج 14. ط الرابعة. تهران: مکتبه الإسلامیه.
]6[ الغازی، یموت. (1983م). علم أسالیب البیان. بیروت: الإصاله.
]7[ مکارم شیرازی، ناصر. (1386ش). پیام امام امیرالمؤمنین (ع). ج2. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مقالات
]1[ حسینی اجداد، اسماعیل؛ پور محمد، رحمت؛ بهرامی نصیر محله، محمد، (بهار 1391ش)،  «جنبه­های راونشناختی تمثیل­های ادبی قرآن و تأثیر آن در تربیت انسان»، لسان مبین، ش 7، صص 138-110.
]2[ رضایی هفتادر، غلام عباس، (تابستان 1378ش)، «کنایه و اسباب بلاغت آن»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران.
]3[ روحانی، مسعود؛ عنایتی قادیکلایی، محمد (1388ش)، «بررسی هنجارگریزی در شعر شفیعی کدکنی»، پژوهشنامه زبان و ادب فارسی (گوهر گویا)، ش 3.
دوره 1، شماره 4
زمستان 1402
زمستان 1402
صفحه 73-84

  • تاریخ دریافت 06 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 30 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 07 بهمن 1402