پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

بررسی و تحلیل معنایی دو رمان رئال و سورئال براساس مؤلفه‌های وجه و مشاهده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی،گروه زبان وادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران .
3 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
چکیده
یکی از مواردی که در روایت‌پردازی به آن توجه شده است، بحث کانون ‌روایت است؛ و در تحلیل توانمندی‌ها و شگردهایی که داستان‌پرداز برای شکل دادن به حکایت‌های خویش از آنها بهره گرفته است، اهمیت فراوان دارد. با توجه به اهمیت بحث تحلیل کانون‌ ‌روایت در شناخت بهتر و دقیق‌تر آثار روایی، در این پژوهش، دو داستان «شازده‌احتجاب» اثر «هوشنگ‌گلشیری» با سبکی سوررئال و «جای‌خالی‌سلوچ» اثر «محمود‌ دولت‌آبادی» با سبکی رئال از حیث کانون‌روایی براساس دو مؤلفۀ: وجه و مشاهده به شیوۀ توصیفی- تحلیلی مقایسه و بررسی شده است؛ تا دریابد که با توجه به تفاوت سبکی این دو اثر، در بحث کانون‌روایت بر پایه‌ی مؤلفه‌های وجه و مشاهده چه تفاوت‌های معناداری بین آنها وجود دارد؟
با توجه به سبک ‌های متفاوت شازده احتجاب و جای خالی سلوچ، فرض بر این است که تفاوت معناداری در استفاده از مؤلفه-های وجه و مشاهده کانون‌روایت بین این دو اثر وجود دارد.
پس از بررسی و تحلیل‌های انجام شده در خصوص میزان بهره‌مندی از مؤلفه‌های کانون روایت در دو اثر، چنین حاصل شد که رئال و سورئال بودن این دو رمان، تأثیر چندانی در به‌کارگیری یا عدم استفاده از مؤلفه‌های کانون‌روایت نداشته است؛ در نتیجه تفاوت معناداری نیز در این دو اثر دیده نمی‌شود می‌توان نتیجه گرفت که تفاوت سبک برای استفاده از مؤلفه‌های کانون‌روایت، چندان محسوس نبوده، و بدین ترتیب به‌نظر می‌رسد، که رئال بودن جای‌خالی‌سلوچ و سوررئال بودن شازده احتجاب، ارتباط چندانی به استفاده از مؤلفه‌های کانون‌روایت نداشته و فرضیه‌ی ما در این خصوص رد می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Reviewing and analyzing the meaning of two real and surreal novels based on the components of aspect and observation

نویسندگان English

Tayebe Vaseghi 1
Mehrdad Akbari Gandomani 2
Zahra Rajabi 3
1 Graduated from Master of Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran .
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran.
چکیده English

ABSTRACT
Narration focalization is one of the discussions of narrative theories that are very much considered in fiction and in the analysis of the abilities and techniques that the authors uses to form their own narratives. Considering the importance of the discussion of narration focalization analysis in a better and more precise knowledge of narrative works, in this research, two narratives of "Shazdeh Ehtejab" by "Hooshang-Golshiri" and "Jaaye Khaliye saluoch" by "Mahmud Dowlatabadi" in terms of the narrative focalization, in a descriptive-analytical method have been investigated to see whether there is a significant difference between them regarding the discussion of narration focalization or not.
The structure of this research has been set in five chapters: the first chapter has explained the introduction. The second chapter consists of definitions and overviews, and in the third chapter, the obtained pattern has been implemented in two works.
Then in the fourth chapter, the components of the two novels are compared. Finally, in the last chapter, the similarities and differences between the two narratives are discussed.
The results of this study showed that Golshiri benefited more from the ideological components, direct speech, direct and indirect monologue, frequency of repetition, far-reaching retrospective, and descriptive pause; while, Dowlatabadi has used direct speech, prolepsis, indirect monologue, and emotional aspects more.and this has increased the speed of his narrative more. As a whole, with respect to the comparison among four narration focalization time-related componenets, it may be concluded that despite the different styles of these two works, time-related strategies has been used approximately to the same degree in both, and it seems there is no significant difference considering these components between them.
KeyWords: Naration, Naration Focalization, “Shazdeh Ehtejab”, Jaye Khaliye Salouch”.

کلیدواژه‌ها English

Naration
Naration Focalization
Shazdeh Ehtejab
Jaye Khaliye Salouch
کتاب­ها و مقالات
]1[­ آسابرگر، آرتور «روایت در فرهنگ عامیانه، رسانه و زندگی روزمره» اول، ترجمه محمدرضا لیراوی، تهران: سروش، اول، (۱۳۸۰).
]2[ تولان، مایکل جی «روایت شناسی درآمدی زبان شناختی ـ انتقادی» اول، ترجمه سیده فاطمه علوی، تهران: سمت، ۳ ، (۱۳۸۶).
]3[  ---------- «درآمدی نقادانه ـ زبان شناختی بر روایت» اول، ترجمه ابوالفضل حری، تهران: بنیاد سینمایی فارابی، ۲، (۱۳۸۳)
]4[ حری، ابوالفضل «روایت­شناسی: راهنمای درک و تحلیل ادبیات داستانی» اول، تهران: لقاءالنور، اول، (۱۳۹۲).
]5[ دولت­آبادی، محمود «جای­خالی­سلوچ» اول، تهران: چشمه و فرهنگ معاصر، هفتم، (۱۳۷۷).
]6[ رودی، فائزه «روایتِ فلسفیِ روایت از باستان تا پست مدرن» اول، تهران: علم، ۱ ، (۱۳۸۹).
]7[ ریمون کنان، شلومیت «روایت داستانی: بوطیقای معاصر» اول، ترجمه ابوالفضل حری، تهران: نیلوفر، اول، (۱۳۸۷). ۸ -کالر، جاناتان «نظریه­ی ادبی» اول، فرزانه طاهری، تهران: نشر مرکز، اول، (۱۳۸۱).
]8[ گلشیری، هوشنگ «شازده احتجاب» اول، تهران: ققنوس، هفتم، (۱۳۵۷).
]9[ لینت ولت، اژب «رساله­ای در باب گونه شناسی روایت» اول، علی عباسی و نصرت حجازی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، اول، (۱۳۹۱) .
]10[  مارتین، واالس «نظریه­های روایت» اول، ترجمه محمد شهبا، تهران: هرمس، دوم، (۱۳۸۲).
]11[ اکبری مفاخر، آرش؛ رقیه شیبانی­فر «روایت­شناسی داستان هفتف گردان بر پایه­ی روایت انوشیروان مرزبان و ابوالقاسم فردوسی»، پژوهشنامه­ی زبان و ادب فارسی، چهارم، دوم، (۱۳۸۹( ، ۱۰۳-۱۲۴.
]12[ امامی، نصرالله؛ و بهروز مهدی­زاده فرد «روایت و دامنه­ی زمانی روایت در قصه­های مثنوی»، ادب پژوهی، پنجم، (۱۳۸۷)، ۱۲۹-۱۶۱.
]13[ بیات، مریم «کانونی­سازی در روایت»، فصلنامه­ی پژوهشهای ادبی، ۷ ،(۱۳۸۴).
]14[ تسلیمی، علی؛ و سهیلا مبارکی «بررسی کانون روایت و رابطه­ی آن با جریان سیال ذهن در رمان دل دلدادگی» ، پژوهشی ادبی، ۱۸، ۵۹، (۱۳۹۳)
]15[ جهاندیده، سینا «زمان، هویت و روایت: چگونگی فهم زمان در روایت­های تخیلی غرب و ایران»، ادب پژوهی، ۱۹، (۱۳۹۱)، 150-121.
]16[ حسنلی، کاووس؛ قلاوندی، زیبا «بررسی تکنیک­های روایی در رمان شازده احتجابِ هوشنگ گلشیری»، ادب پژوهی، هفتم و هشتم، (۱۳۸۸).
]17[ دزفولیان، کاظم؛ مولودی، فؤاد «بررسی و تحلیل دو مؤلفه­ی «صدای راوی» و «کانونی- شدگی» در شازده احتجاب گلشیری»، فصلنامه­ی زبان و ادب فارسی،۱۸، ۶۹، (۱۳۶۹).
]18[ دزفولیان، کاظم؛ مولودی، فؤاد «روایت­شناسی یک داستان کوتاه از هوشنگ گلشیری براساس نظریه­ی ژنت»، فصلنامه­ی متن پژوهی ادبی، ۵۰، (۱۳۹۰).
]19[ دماوندی، مجتبی؛ جعفری کمانگر، فاطمه «بررسی تکنیک­های مدرن انعکاس ذهن در رمان شازده احتجاب»، فصلنامه­ی زبان و ادبیات فارسی، ۲۰ ،۷۳، (۱۳۹۱).
]20[ دهقانی، ناهید؛ حسام­پور، سعید «بررسی عوامل مؤثر بر شتاب روایت در رمان شازده احتجاب»، ادب­پژوهی، ۲۶، (۱۳۹۲)، ۴۸-۲۵.
]21[ رجبی، زهرا «تحلیل کانون روایت در حکایت یوسف در قرآن براساس نظریه­ی ژرارژنت»، فصلنامه پژوهش­های ادبی، ۱۰ ،۴۲، (۱۳۹۲).
]22[ رزمجو، جمال «روایت­شناسی و دانش تاریخ: تحلیل روایت­شناسانه­ی دو گزارش از رخداد سقیفه­ی بنی­ساعده»، فصلنامه­ی جندی­شاپور، دوم،۶، (۱۳۹۵).
]23[ سلطان­بیاد، مریم «بررسی عناصر روایت و کانون مشاهده در رمان سخت­تر شدن اوضاع»، فصلنامه پژوهش­های ادبی، ۵، ۹، (۱۳۸۷).
]24[ صرفی، محمدرضا«کانون روایت در مثنوی»، فصلنامه­ی پژوهش­های ادبی، ۱۶، (۱۳۸۶).
]25[ علیزاده، ناصر؛ سلیمیان، سونا «کانون روایت در الهی­نامه­ی عطار براساس نظریه­ی ژرارژنت»، پژوهش­های ادب عرفانی زبان و ادب فارسی، ششم، دوم، (۱۳۹۱)، ۱۴۰-۱۱۳.
]26[ گودرزی­نژاد، آسیه «بررسی کانون روایت در رمان­های تاریخی جرجی زیدان«، فصلنامه­ی علمی پژوهشی زبان و ادب فارسی، نهم، ۳۰، (۱۳۹۶).
]27[ پاشایی، محمد «بررسی روایت در رمان(چشم­هایش) از دیدگاه ژنت»، نشریه­ی سابق دانشکده­ی ادبیات دانشگاه تبریز،۶۸،۲۳۱، (۱۳۹۴).
]28[ مشتاق مهر، جمال؛ کریمی، قره بابا، سعید «روایت­شناسی داستان­های کوتاه محمدعلی جمال­زاده» نشریه­ی دانشکده­ی ادبیات و علوم­انسانی دانشگاه تبریز، ۵۱ ،۲۱۷، (۱۳۸۷).
]29[ دزفولیان، کاظم؛ مولودی، فؤاد «روایت­شناسی تاریخ بیهقی- بررسی ساز و کار روایت حکایت بوبکر حصیری، براساس نظریه­ی ژنت»، تاریخ­ادبیات،۳/۶۱، (۸۹).
دوره 1، شماره 3
پاییز 1402
پاییز 1402
صفحه 90-106

  • تاریخ دریافت 24 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 20 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 28 آذر 1402