پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

واکاوی آراء و اندیشه های فرمالیسم در ایران و کشورهای عربی؛ مطالعه موردی بحث هنجارگریزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، ایران.
2 دانش‌آموخته دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه تهران، ایران.
چکیده
هنجارگریزی از جمله مفاهیم کاربردی در نقد ادبی معاصر است که ریشه در آراء و اندیشه­های صاحب­نظران فرمالیست روسی دارد. فرمالیسم اگر چه خاستگاهی غربی دارد؛ اما امروزه در عرصه ادبیات در میان ملت­های مختلف جایگاه خود را در حوزه نقد ادبی یافته و ادیبان و منتقدان سایر کشورها با ترجمه تعاریف، مبانی و اصول آن موجب آشنایی ادیبان سرزمین خود با این مکتب ادبی شده و در عرصه جهانی به نقد آثار برجسته شاعران و ادیبان کشور خود بر مبنای مفاهیم مطرح در آن می­پردازد. بر این اساس آنچه در این مقاله بدان پرداخته می­شود نگاهی تطبیقی به ترجمۀ آرا و اندیشه­های فرمالیسم روسی در خصوص بحث هنجارگریزی در ادبیات فارسی و عربی است. از آنجا که ادیبان و پژوهشگران معاصر در ادبیات فارسی و عربی توجه شایانی به هنجارگریزی نموده­اند و در نقد فرمالیستی آثار بدان توجه دارند، از این رو بررسی و ارزیابی ترجمه­های صورت گرفته از این بحث به فهم صحیح اصل غربی آن کمک می­کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی ضمن تبیین جایگاه مهم هنجارگریزی در ادبیات و نقد ادبی -در ایران و کشورهای عربی- به بیان تفاوت­های موجود در ترجمۀ بحث یاد شده می­پردازد و در صدد شناسایی عواملی است که زمینه­ساز برداشت­های مختلف و نیز شکل­گیری پاره­ای از تفاوت­ها در خصوص آن شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که عوامل مختلفی از جمله تفاوت­های فرهنگی، زبانی، قومی و... در به وجود آمدن طیفی از دیدگاه­های مختلف که در واقع ریشه در اصلی واحد دارند بی­تأثیر نبوده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Investigation of Formalist Thoughts in Iran and Arab Countries: A Case Study of Deviation from Norms

نویسندگان English

Hasan Meghyasi 1
Samira Farahani 2
1 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Qom, Qom, Iran.
2 Ph.D., Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran,.
چکیده English

Deviation from norms is one of the concepts studies in contemporary literary criticism, which emanates from the ideas of Russian formalism. Although formalism originated from the west in the realm of literature, it has its own place among different nations in the province of literary criticism. Men of letters and critics of other countries through translation, definition, and the fundamentals and principles of formalism have familiarized their own literary men with this literary school of thought and they, in turn, criticized the important poetic and literary works. On this basis, this article aims at investigating a comparative study of the translation of the Russian formalist thoughts regarding deviation from the norms in Persian and Arab literature. Authors and researchers in the literature of the two nations have paid much attention to deviation from norms via formalist criticism of the works. The investigation and evaluation of translations help in genuine understanding of their sources. Through its analytic-descriptive method, the present study intends to discuss deviation from norms in literature and literary criticism — in Iran and Arab countries — and presents the existing differences in the translation. It also attempts to probe the factors which are relevant in the interpretation of these differences. It is self-evident that some different factors such as culture, language, and ethnicity have affected and shaped a variety of different perspectives.

کلیدواژه‌ها English

Persian literature
Arab literature
Formalism
deviation from norms
[1] احمدی، بابک (1385)، حقیقت و زیبایی(درس‌های فلسفه‌ی هنر)، چاپ یازدهم، تهران: نشر مرکز.
[2] اخوان ثالث، مهدی (1348)، آخر شاهنامه، تهران: انتشارات مروارید.
[3] الجرجانی، عبدالقاهر (د.تا)، اسرار البلاغة فی علم البیان، بلاط، بیروت، لبنان: دارالمعرفة.
[4] رمضان، علاء الدین (1996م)، «الإنحراف الدلالی و بنیة النمط الشعوری»،‌ مجلة موقف الأدبی مجلة أدبیة شهریة تصدر عن اتحاد الکتّاب العرب بدمشق، العدد302، ص 5-1.
[5] سجودی، فرزان (1378)، «درآمدی بر نشانه‌شناسی شعر»، مجلات فرهنگ وهنر(شعر)، شماره26، ص29-20.
[6] شاملو، احمد (1388)، مجموعه اشعار احمد شاملو دفتر اول: شعرها 1378/ 1323، چاپ دهم، تهران: انتشارات نگاه.
[7] --------- (1382)، آیدا، درخت و خنجر و خاطره، چاپ هفتم، تهران: انتشارت مروارید.
[8] شفیعی کدکنی، محمدرضا (1368)، موسیقی شعر، چاپ دوم، تهران: نشر آگاه.
[9] صفوی، کوروش (1383)، از زبان‌شناسی ادبیات، ج2: شعر، چاپ اول، تهران: انتشارات سوره مهر.
[10] عبدالرحمن قحطان، طاهر (2005)، «الإلتفات فی البلاغة العربیة ونماذج من أسرار بلاغته فی القرآن الکریم»، مجلة دراسات الإجتماعیة، کلیة التربیة جامعة صنعاء، العدد19، ص186-163.
[11] عنصری بلخی، ابوالقاسم حسن بن احمد (1363) دیوان، مصحح سید محمد دبیرسیاقی، چاپ دوم، تهران: انتشارات سنایی.
[12]محمد ویس، احمد (2002)، الإنزیاح فی التراث النقدی والبلاغی، بلا ط، دمشق:‌ اتحاد الکتاب العرب.
[13] ------- (2005)، الإنزیاح من منظور الدراسات الأسلوبیة، الطبعة الأولی، بیروت: المؤسسة الجامعیة للدراسات و النشر و التوزیع (مجد).
[13] المسدّی، عبدالسلام (2006)، الأسلوبیة والأسلوب، الطبعة الخامسة، بیروت، لبنان: دار الکتاب الجدید المتحدة.
[14] مصدق، حمید (1386)، مجموعه اشعار حمید مصدق، چاپ اول، تهران: مؤسسه انتشارات نگاه.
[15] یوشیج، نیما (1370)، مجموعه آثار نیما یوشیج، به اهتمام سیروس طاهباز، چاپ اول، تهران: انتشارات نگاه.
دوره 1، شماره 4
زمستان 1402
زمستان 1402
صفحه 85-103

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 11 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 02 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 09 بهمن 1402