پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

بررسی اغراض ثانوی جملات پرسشی در دفتر دوم مثنوی معنوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشجوی دکتری تخصصی، زبان وادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
چکیده
جملات با توجه به طرز بیان و نحوة ارائة مفهوم، به چهار نوع پرسشی، خبری، امری و عاطفی تقسیم می­شوند. جملة پرسشی، جمله­ای است که گوینده با طرح پرسش، به­دنبال کسب خبر یا آگاهی از امری است؛ اما هدف گوینده همیشه آگاهی و کسب خبر نیست؛ زیرا گاهی از جملات پرسشی، برای انتقال مفاهیم و مضامین دیگری بهره­گیری می­شود که به آن «اغراض ثانوی» می­گویند. معانی ثانوی جملات، از جمله موارد مطرح در علم معانی است که علمای بلاغت از دیرباز در مورد آن بحث کرده­اند و امروزه نیز در کاربردشناسی و تحلیل گفتمان مورد توجه پژوهشگران است. پژوهش حاضر، با روش توصیفی – تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه­ای به بررسی جملات پرسشی و اغراض ثانویة آن در دفتر دوم مثنوی معنوی می­پردازد. هدف این پژوهش آن است تا مشخص کند، مولانا از طریق کاربرد جملات پرسشی در دفتر دوم مثنوی، بیشتر قصد ارائة چه مفاهیمی را داشته و تا چه اندازه در این امر موفق بوده است. بررسی داده­ها نشان می­دهد که از مجموع 536 جملة پرسشی یافته شده در دفتر دوم مثنوی، 57 جمله با پرسش واقعی و بقیه در معانی ثانوی مانند توبیخ، تعجب، نفی، نهی، بیان عجز و ... به­کار رفته­اند. به­طور کلی، مولوی با بهره­گیری از جملات پرسشی، مجموعاً 29 مضمون و مفهوم ضمنی را بیان می­کند که بیشترین به نفی و کمترین به بیان کثرت و درخواست اختصاص دارد. علاوه بر این، کاربرد چند معنای ثانوی در یک جمله نیز در این اثر ارجمند دیده می­شود که نشان­دهندة مهارت بالای مولوی در بهره­گیری از ظرفیت­های بلاغت زبانی بوده و کاربرد این مقدار از پرسش­های بلاغی، بیانگر غنای مضامین و مفاهیم و در نتیجه، ارزش بالای بلاغی مثنوی و ماندگاری و تأثیرگذاری کلام مولانا شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the secondary purposes of interrogative sentences in the second book of Masnavi Ma'ani

نویسندگان English

Ali Hassannezhad
Nahid Ahmadi
Ph.D., Persian language and literature, Faculty of Humanities, Tabriz University, Tabriz, Iran.
چکیده English

Sentences are divided into four types of interrogative, declarative, imperative and exclamatory according to the way they are expressed and the way they present the concept in question. An interrogative sentence is a sentence in which the speaker seeks to obtain information about something by posing a question, yet the speaker's goal may not always be to get information as interrogative sentences are sometimes used for other purposes, called "secondary purposes". The secondary meanings of sentences are among the issues addressed in the realm of semantics and have been discussed by rhetoric scholars for a long time and are still of interest to researchers even in the fields of pragmatics and discourse analysis. The present paper examines interrogative sentences and their secondary purposes in the second book of Masnavi Ma'ani by following a descriptive-analytical method and relying on library resources. The purpose of this research is to determine what meanings Rumi intended to convey by using interrogative sentences in the second book of Masnavi and how successful he was in this regard.

کلیدواژه‌ها English

Rhetoric
secondary meanings
interrogative sentences
second book of Masnavi
Maulvi
[1] افضلی راد، رحیم، و ماهیار، عباس. (1395). پرسش و اغراض ثانویه آن در غزلیات سعدی. زبان و ادبیات فارسی (مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی)، 24(80 )، 35-63.
[2] خدائی, زری, تلخابی, مهری, حسنلو, حیدر, آریان, حسین. (1402). معانی ثانوی جملات پرسشی در اشعار فروغ فرخزاد «با تأمل بر تولدی دیگر و ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد». شعر پژوهی(بوستان ادب).
[3] روحانی، رضا. (1384). تاویل و انواع آن در مثنوی معنوی. پژوهشهای ادبی، 3(10-9)، 93-110.
[4] سبزعلیپور، جهاندوست، و واعظی، هنگامه. (1401). معانی ثانوی جمله های پرسشی در اشعار پروین اعتصامی. متن پژوهی ادبی (زبان و ادب پارسی)، 26(92 )، 223-252.
[5] عصمتی، سیدعظیم اله. (1398). انواع واو در زبان عربی و فارسی دری. مطالعات زبان فارسی (شفای دل)، 2(4 )، 143-159
[6] علوی، فریده. (1384). مثنوی معنوی (شعر عشق, شعر عقل). قلم، 1(1)، 9-25.
[7] علی نژاد، حسن، و پورنامداریان، تقی. (1394). سبک شناسی و بلاغت ارائه گفتار در داستان پیرچنگی مثنوی. سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 8(3 (پی در پی 29))، 261-272.
[8] فضیلت بهبهانی، محمود. (1390). تاملی در سطح ادبی مثنوی معنوی (بلاغت). سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 4(1 (پی در پی 11))، 65-74.
[9] مشهدی، محمدامیر، اتحادی، حسین، و عبادی نژاد، لیلا. (1398). بلاغت استفهام در بوستان سعدی. جستارهای زبانی، 10(4 (پیاپی 52) )، 143-172.
[10] مهرآورگیگلو، قاسم، اسداللهی، خدابخش، و مدرسی، فاطمه. (1399). بررسی راه های پرورش معانی در مثنوی معنوی. سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 13(12 (پیاپی 58) )، 163-182.
[11] کمرپشتی، عارف، سلیمان­پور، مریم. (1400) .«معانی ثانوی جملات پرسشی گفتگو در زهره و منوچهره ایرج میرزا و ایرج و هوبرة قاسم لاربن». مطالعات زبان فارسی (شفای دل)، 4 (7)، 135-155.
دوره 2، شماره 1
بهار 1403
بهار 1403
صفحه 1-18

  • تاریخ دریافت 14 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 05 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 24 اردیبهشت 1403