پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

بررسی شبکۀ معنایی حرف «باء» در سورۀ مائده و اهمیت آن در ترجمه قرآن از منظر معنی‌شناسی شناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2 دانشجوی دکترای، علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران .
چکیده
معناشناسیِ شناختی، معنا را با تکیه بر پردازش اطلاعات ذهنِ انسان، بررسی و مفاهیم زبانی را مقوله‌بندی می‌کند. در این روش، واژگان و به ویژه حروف، دارای معنای اصلی و سرنمونی هستند. این معنا با معانی فرعی مرتبط می‌گردد و شبکه‌ی شعاعی ایجاد می‌کند. لذا حروف در متون به ویژه در قرآن با توجه به موقعیت، معنا پیدا می کند. معنای سرنمونی حرف"باء" در قرآن کریم، الصاق است و سایر معانی سببیت، استعانت، تاکید، مقابله، تعدیه و قسم از آن منشعب می‌گردد. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی، کاربردها و معانی حرف "باء" در سوره مائده را در ترجمه‌های فارسی آقایان : مکارم شیرازی، فولادوند و الهی قمشه ای ارزیابی می‌کند. طبق یافته های پژوهش، همان معنای اصلی حرف "باء" یعنی الصاق و برتری در ترجمه ها منتقل شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the semantic network of the letter "Ba" in Surah Ma'idah and its importance in the translation of the Qur'an from the perspective of cognitive semantics

نویسندگان English

Seyyed Mohsen Musavi 1
Seyyede Farnaz Ettehad 2
1 Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Mazandaran University, Babolsar, Iran,.
2 PhD student, Quran and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Mazandaran University, Babolsar, Iran, .
چکیده English

Cognitive semantics examines meaning by relying on the human mind's information processing and categorizing linguistic concepts. In this method, words and especially letters carry the main meaning. Each main meaning is connected with secondary meanings and creates a radial network. Therefore, the letters in the texts, especially in the Qur'an, gain meaning according to the context. The primary meaning of the letter "ba" in the Holy Quran is attachment, from which other meanings of causation, help, emphasis, confrontation, modification and swearing can be derived. Using a descriptive-analytical method, the present study evaluates the uses and meanings of the letter "ba" in Surah Ma'idah in the Persian translations by Makarem Shirazi, Foladvand, and Elahi-Qomshei. According to the findings of the present research, these translators have focused mostly on the original and common meaning of the letter in the semantic network, i.e., attachment and superiority. The reason for this claim is that, for example, they did not convey the exact meaning regarding emphasis, and in most cases, instead conveying the emphatic meaning, they chose the traditional equivalent of "to", conveying the concept of attachment.

کلیدواژه‌ها English

Semantic network
cognitive semantics
letter "ba"
prepositions
categorization
*قرآن کریم
[1] آلوسى، محمود بن عبداللّه‏(1415)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی‏، تحقیق: عبدالبارى عطیه، على‏، بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏.
[2] ابن‏عاشور، محمدطاهر(1420)، تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی‏.
[3] ابن‏کثیر، اسماعیل بن عمر(1419)، تفسیر القرآن العظیم(ابن کثیر)، تحقیق: شمس‏الدین، محمد حسین‏،بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏.
[4] ابن­هشام، الانصاری(1387)، مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب، تهران: موسسه الصادق الطباعه و النشر.
[5] ابن­منظور، محمد بن مکرم‏(1414)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
[6] ابوحیان اندلسی، محمد بن یوسف‏(1420)، البحر المحیط فى التفسیر، محقق: جمیل، صدقى محمد، بیروت: دار الفکر.
[7] ابوالسعود، محمد بن محمد(1983م)، تفسیر ابى السعود( ارشاد العقل السلیم الى مزایا القرآن الکریم)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
[8] بیضاوى، عبدالله بن عمر(1418)، أنوار التنزیل و أسرار التأویل( تفسیر البیضاوى)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
[9] عمرو بن عثمان بن قنبر الحارثی بالولاء، أبو بشر، الملقب سیبویه(1408)، الکتاب، تحقیق: عبد السلام محمد هارون، قاهرة: مکتبة الخانجی.
[10] جامی، عبدالرحمن بن احمد(بی­تا)، شرح ملا جامی علی متن الکافیه فی النحو، تحقیق علی محمد مصطفی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
[11] حسینی، سید علی(1388)، مکتبة النور الکامل فی شرح العوامل، قم: دارالعلم.
[12] خازن، على بن محمد(1415)، تفسیر الخازن المسمى لباب التأویل فی معانی التنزیل ، بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏.
[13] دسوقی، محمد بن أحمد(2008)، حاشیه الدسوقی علی مغنی البیب عن کتب الأعاریب، بیروت: دار و مکتبه الهلال
[14] درویش، محی‌الدین(1420)، اعراب‌القرآن بیانه، بیروت، دارابن کثیر.
[15] راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1412)، مفردات الفاظ قرآن، تحقیق: داوودى، صفوان عدنان‏، بیروت: دار الشامیة.
[16] رضی الدین استر آبادی، محمد بن حسن(1384)، شرح الرضی علی الکافیة، تهران: مؤسسه چاپ و نشر صادق.
[17] زمخشرى، محمود بن عمر(1407)،الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل‏، بیروت: دار الکتاب العربی‏.
[18] سامرائی، فاضل صالح(1409)، "المعانی مشترکة بین حروف جرّ"، المجمع العلمی العراقی، العدد 66.
[19] سیبویه، أبوبشر عمرو بن عثمان(1410)، الکتاب، بیروت: مؤسسه الأعلمی.
[20] سیوطی، عبدالرحمن بن ابی­بکر(بی­تا)، همع الهوامع فی شرح جمع الجوامع، تحقیق: عبد الحمید هنداوی، مصر: المکتبة التوفیقیة.
[21] حسن شریف، محمد(1996م). معجم حروف المعانی فی القرآن الکریم، بیروت: مؤسسة الرسالة.
[22] صافی، محمود(1418)، الجدول فی إعراب القرآن و صرفه و بیانه مع فوائد نحویة هامة، دمشق: دار الرشید.
[23] صفایی، غلامعلی‌(1387)، ترجمه و شرح مغنی الأدیب‌، قم: قدس‌.
[24] طباطبایی، محمدحسین(1390)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت:مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
[25] طبرسی، فضل بن حسن‏(1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصرخسرو.
[26] طوسی، محمد بن حسن‏(بی­تا)، التبیان فی تفسیر القرآن‏، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
[27] عوّاد، محمد حسن(1982م.)، تناوب حروف الجرّ فی لغة القرآن، عمان: دارالفرقان للنشر و التوزیع.
[28] فخررازی، محمدبن عمر(1420)، مفاتیح‌الغیب (تفسیر کبیر)، بیروت، دار احیاءالتراث.
[29] کاشانی، ملافتح‌الله(1347)، تفسیر منهج‌الصادقین فی الزام‌ المخالفین، تصحیح: ابوالحسن شعرانی، تهران، اسلامیه.
[30] محلی، محمد بن احمد(1416)، تفسیر الجلالین، تحقیق: سیوطى، عبدالرحمن بن ابى‏بکر، بیروت: مؤسسة النور للمطبوعات‏.
[31] مرادی، حسن بن قاسم(1413)، الجنی الدانی فی شرح حروف المعانی، تحقیق فخر الدین قباوة و محمد ندیم فاضل، بیروت: دارالکتب العلمیه.
[32] ناظرالجیش، محمد بن یوسف(بی­تا)، شرح التسهیل المسمی تمهید القواعد بشرح تسهیل الفوائد، قاهرة: دارالسلام.
[33] راسخ مهند، محمد، رنجبر ضرابی، نفیسه(1392)، "بررسی شبکه معنایی حروف اضافە «در» و «سر»"، پژوهش­های زبانشناسی تطبیقی، شماره 5، بهار و تابستان.
[34] شریعت، محمد جواد(1372)، دستور زبان فارسی، تهران: اساطیر.
[35] عباس، حسن(1388)، اصالت و تجدد در حروف معانی عربی، ترجمه: ابراهیم زارعی­فر، تهران: امیرکبیر.
[36] قریب، عبدالعظیم، دیگران(1362)، دستور زبان فارسی، تهران: انتشارات کتابفروشی مرکزی.
[37] ناتل خانلری، پرویز(1365)، تاریخ زبان فارسی، تهران: نشر نو.
[38] همایونفرخ، عبدالرحیم(1364)، دستور جامع زبان فارسی ، تهران: انتشارات علمی.
دوره 2، شماره 1
بهار 1403
بهار 1403
صفحه 19-40

  • تاریخ دریافت 11 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 03 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 22 اردیبهشت 1403