پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

بررسی و تحلیل معنای هنجارگریزی و آشنایی زدایی در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای تخصصی، گروه زبان و ادبیات عربی،دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی،دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
3 استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی،دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه اراک، اراک.
چکیده
هنجارگریزی و آشنایی زدایی از جمله مباحث مهم در نظریه ی ادبی فرمالیسم هستند. برای تبیین این دو اصطلاح، ابتدا باید به درکی صحیح از زبان معیار دست یافت. هدف نگارندگان از این مقاله تبیین هنجارگریزی و آشنایی زدایی در قرآن با رویکردی توصیفی-تحلیلی است. مهم ترین دستاوردهای این پژوهش این است که می توان زبان قرآن را در قالب زبان معیار، یک زبان هنجارگریز نیز دانست. اما باید توجه داشت که هنجارگریزی در قرآن بدین معنا نیست که کلام خداوند برخلاف قاعده و قیاس است بلکه شیوه بیان آن متفاوت است. اگر ملاک آشنایی زدایی را زبان معیار در نظر بگیریم می توان به آشنایی زدایی در قرآن معتقد بود اما اگر ملاک آشنایی زدایی را اشخاص و اذهان آنها در نظر بگیریم در این صورت نمی توان به آشنایی زدایی در قرآن باور داشت؛ زیرا متن قرآن برای ادیبانی که در زیبایی شناسی آن کار می کنند با مرور زمان عادی می شود؛ هر چند که زیبایی های ادبی و علمی قرآن پایان ناپذیر است. اما در مورد اینکه چه چیزی را به عنوان معیار و سنجه قرار دهیم؛ زبان قرآن را یا با لهجه های موجود در زبان عربی و زبان ارجاعی جامعه می توان مورد بررسی قرار داد و یا باید مجموعه ای از قواعد دستوری (آوایی،نحوی و صرفی) را به عنوان شاخص، هنجار و معیار در نظر گرفته و زبان ادبی و هنری، نسبت به آن سنجیده شود؛ که در حقیقت، زبان ادبی، عدول و انحراف از آن هنجارها و قواعد دستوری است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An analysis of deviation and defamiliarization in the Holy Quran

نویسندگان English

Ehsan Rasouli Kerahroudi 1
Ibrahim Anari Bozchallouei 2
Sayyed Abolfazl Sajjadi 2
Ahmad Omidali 3
1 PhD, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, Arak University, Arak, Iran.
2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, Arak University, Arak, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, Arak University, Arak, Iran.
چکیده English

Deviation and defamiliarization are among important topics in the literary theory of formalism. To explain these terms, one must first have a right conception of the standard language. This article is to explain deviation and defamiliarization in the Qur'an using a descriptive-analytical approach. The most important achievements of this inquiry is that the language of the Qur'an can be considered as a non-normative language yet presented in form of standard language. It should be noted, though, that deviation from norms in the Qur'an does not imply that God's words contradict linguistic rules and analogies, yet its way of expressing is different. If we consider the standard language as the criterion for marking defamiliarization, we can account for defamiliarization in the Qur'an, but if we consider the public and their minds as the criterion, then we cannot find defamiliarization in the Qur'an since the text becomes normal over time for the researchers who work on its aesthetics although its literary and scientific elegance are inexhaustible. But what should the criteria be? The language of the Qur'an can be examined either against the dialects of the Arabic language and with reference to language of the society, or against a set of linguistic rules (phonetic, syntactic, and morphological) as indicators, norms, and criteria, and then we can measure the literary and artistic language against them. Yet, literary language is deviation from the grammatical norms and rules.

کلیدواژه‌ها English

Deviation
Defamiliarization
Standard language
The Holy Quran
کتاب­ها
*قرآن کریم
[1] ابن منظور، محمدبن مکرم، (1414ق)،«لسان العرب»، بیروت: دارالصادر.
[2] احمدی، بابک،(1395ش)، «ساختار و تاویل متن»، تهران: مرکز.
[3] بدوی، احمد احمد، (بی تا)،«عبدالقاهر الجرجانی و جهوده فی البلاغة العربیة»، القاهرة: مکتبة مصر.
[4] ترادگیل، پیتر،(1376ش). «زبان شناسی اجتماعی»، ترجمه محمد طباطبایی، تهران:  آگاه.
[5]حمودة، عبدالعزیز،(2003)، «علم المعرفة (الخروج من التیه دراسة فی سلطة النص)»، الکویت: مطابع السیاسیة.
[6] سعیدی روشن، محمدباقر، (1396ش)،«تحلیل زبان قرآن و روش شناسی فهم آن»، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
[7]شفیعی کدکنی، محمدرضا،(1391 ش)، «رستاخیز کلمات»، تهران: سخن.
[8]......................، «موسیقی شعر»،(1393ش)، تهران: آگه.
[9]صفوی، کورش، (1392ش)، «آشنایی با تاریخ زبان شناسی»، تهران: نشر پژواک کیهان.
[10] ...................... ، (1391ش)، «آشنایی با زبان شناسی در مطالعات ادب فارسی»، تهران: علمی.
[11] .......................، (1394ش)، «از زبان شناسی به ادبیات»، ج1، تهران: پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی.
[12] طاوسی، سهراب، (1391ش)، «آیین صورتگری(تأملی در فرمالیسم و کاربرد آن در شعر معاصر ایران)»، تهران: ققنوس.
[13] عزّام، محمد، (بی تا)،«تحلیل الخطاب الأدبی علی ضوء المناهج النقدیة الحداثیة دراسة فی نقد النقد»، دمشق: اتّحاد الکتّاب العرب.
[14] فالر، راجر و دیگران، (1369ش)، «زبان شناسی و نقد ادبی»، ترجمه مریم خوزان و حسین پاینده، تهران: نشر نی.
[15] فتحی، علی،(1396ش)، «معیارپذیری تفسیر قرآن رهیافتها و چالشها»، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
[16] فتوحی، محمود، (1390ش)، سبک شناسی نظریه ها و رویکردها و روشها، تهران: سخن.
[17] کزّازی، میرجلال الدین، (1376ش)، پرنیان پندار، تهران: روزنه.
[18]کوهن، جان، (2014)،«بنیة اللغة الشعریة»، ترجمه محمد الولی و محمد العمری، مغرب: دار توبقال.
[19] مدرّسی، یحیی، (1368ش)، «درآمدی بر جامعه شناسی زبان»، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
[20] مقدادی، بهرام،(1378ش)، «فرهنگ اصطلاحات نقد ادبی از افلاطون تا عصر حاضر»، تهران: انتشارات فکر روز.
[21] ویس، احمد محمد، (1394ش)، «آشنایی زدایی از منظر پژوهش های سبک شناختی»، ترجمه شهریار نیازی و سعد الله همایونی، تهران: دانشگاه تهران.
مقالات
[22] صادقی، علی اشرف،(1362ش) ، «زبان معیار»، مجله نشر دانش، شماره 16، صص16-21 .
[23] موکاروفسکی، یان، (1984)،«اللغة المعیاریة و اللغة الشعریة»، ترجمه ألفت کمال الروبی، مجلة فصول، المجلد الخامس و العدد 1، صص 37- 46.
 
منابع انگلیسی
]24[Leech, G.N.A.(1969), Linguistic Guide to English Poetry, London: Longman.
دوره 2، شماره 1
بهار 1403
بهار 1403
صفحه 41-54

  • تاریخ دریافت 06 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 03 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 23 اردیبهشت 1403