پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

واکاوی جلوه‌های هنجارگریزی واژگانی در شعر شوقی بزیع (مطالعه موردی باستان گرایی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه زبان وادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه پیام نور تهران، تهران، ایران.
چکیده
  (باستان گرایی) نوعی هنجار گریزی و خروج از هنجارهای پذیرفته شده در محور زبان و گریز از قواعد حاکم بر زبان هنجار و عدم هماهنگی با زبان متعارف است که با اهداف ادبی متعدد به ویژه نواوری لفظی و معنایی در متون ادبی و شعر انجام می گیرد من جمله این اهداف پویاسازی زبان مادی و زنده نگه داشتن واژگان اصیل و به‌روزرسانی آن با مقتضیات عصر و متانت دادن به متن و تنوع بخشیدن به شیوه بیان است و به کار بردن واژگان و ساختاری است که درقدیم رایج بوده؛ اما در اشعار شاعران امروزی و معاصر، کاربرد چندانی ندارد. شوقی بزیع شاعر نوگرای لبنانی است که در اشعارش از هنجارگریزی باستانی یا آرکائیسم استفاده کرده است. این نوشتار بر آن است تا با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی و مطابق با مبانی هنجارگریزی جنبه‌های آرکائیسم را در شعر شوقی بزیع بررسی کند و میزان موفقیت او در ترکیب مؤلفه‌های میراث کهن و مضمون‌های جدید شعری را نشان دهد. بر اساس یافته‌های پژوهش بزیع به کمک‌های اسطوره‌ها و شخصیت‌های باستانی و مذهبی و استفاده از واژگان کهن عربی در مضمون‌های شعری جدیدش سنت و مدرنیته را با هم ترکیب کرده و بسیاری از شاخصه‌های زبانی، فرهنگی و اجتماعی فرهنگ و تمدن عربی کهن را بازخوانی کرده و ظرفیت معنایی واژگان و عبارت‌های شعرش را دوچندان کرده است و زبان شعری خاص خود و متفاوت از زبان شعری دیگر شاعران همعصرش آفریده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the effects of lexical deviation in Shoghi Bezi's poetry (A case study of archaism)

نویسنده English

Armana Mohamadi Raigani
Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Humanities, Tehran Payam Noor University, Tehran, Iran,
چکیده English

Shawqi Bzai’ is a Lebanese Shi’ite and an Arab contemporary literature modernist poet. Although he is one of the leading figures in modernism, he has not done away with the ancient heritage and has skillfully tied modernism to the ancient heritage. In his poets, he has made use of various types of deviations, particularly ancient or archaistic ones. The present paper seeks to investigate his poems to analyze the various aspects of archaism and antiquity-centered attitudes and thereby demonstrate the extent to which he has been successful in combining ancient heritage components with novel poetical purposes as well as express what he has been in pursue of by taking advantage of such archaistic methods. Based on the findings, archaism has been manifested in Shawqi Bzai’s poem in four forms. Firsly, he has used mythical and historical characters from Iranian, ancient Roman and ancient Arabic cultures, for instance, Shahrzad, Phoenix, Alexander, Zarqa’e Yamame. Secondly, he has taken advantage of the characteristics of religious-historical figures, especially the divine prophets, including Noah, Jesus and Moses. Thirdly, he has introduced historical subjects and incidents like the story of the birds called “Ababil”, the story of “the queen of Saba’” and Salomon and the events pertaining to Andalus Rock. Finally, he has applied archaism to his poems through making use of ancient words, jargons and word combinations like Amma Sabahan, Dagger, Hadi Al-‘Eys and so forth.

کلیدواژه‌ها English

Shawqi Bzai&rsquo
, deviation, archaism, modern poetry
کتاب­ها
[1] إمرو القیس (2004)، دیوان امرئ القیس، صححه: مصطفی عبدالشافی، بیروت: دار الکتب العلمیة.
[2]بزیع، شوقی، الأعمال الشعریة، ج2، الطبعة الأولی، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر2005 م.
[3] پورنامداریان، تقی، سفر در مه (تأملی در شعر احمد شاملو)، تهران، نگاه 1381 ه.ش.
[4] داد، سیما، فرهنگ اصطلاحات ادبی، چاپ اوّل، تهران، مروارید 137 ه.ش.
[5] دحبور، احمد، أفق التحولات فی الشعر العربی: دراسات و شهادات ادبیة، الطبعة الأولی، عمان: نشر مشترک: مؤسسة عبدالحمید شومان و المؤسسة العربیة للدراسات و النشر 2001.
[6] دیچز، دیوید، شیوه‌های نقد ادبی، ترجمه: محمد تقی صادقیانی، غلامحسین یوسفی، چاپ چهارم، تهران، علمی 1373 ه.ش.
[7] ستاری، جلال، هزار و یک شب و افسانۀ شهرزاد (کوششی برای دریافت یک قصه از لحاظ روانشناسی)، چاپ اول، تهران، بامداد 1384 ه.ش.
[8] شفیعی کدکنی، محمدرضا، موسیقی شعر، چاپ دهم، تهران، آگه 1386 ه.ش.
[9] شمیسا، سیروس،  نقد ادبی، تهران، فردوس 1381 ه.ش.
[10] فتوحی، محمود، سبک شناسی، نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، چاپ اوّل، تهران، سخن 1391 ه.ش.
[11] المیدانی، محمد بن أحمد بن إبراهیم مجمع الأمثال، تعلیق نعیم زرزور، دار الکتب العلمیة، بدون التاریخ.
[12] نیشابوری، ابواسحق، قصص الأنبیاء، به اهتمام سعید یغمایی، چاپ سوم، تهران: علمی و فرهنگی 1382 ه.ش.
[13] الهُذلی، أبو ذؤیب، دیوان أبی ذؤیب الهذلی، تحقیق وتخریج: أحمد خلیل الشال، بورسعید (مصر): مرکز الدراسات والبحوث الاسلامیة 2014م.
مقاله
[14]سالم المزایدة، إسماعیل سلیمان (2014)، تجربة شوقی بزیع الشعریة و واتجاهات موضوعیة و فنیة، رسالة مقدمة إلی عمادة الدراسات العلیا استکمالا لمتطلبات الحصول علی درجة الدکتوراه فی الأدب، قسم اللغة العربیة، جامعة مؤتة.
[15] صهبا، فروغ (1384)، کهن گرایی واژگانی در شعر اخوان، دو فصلنامه پژوهش زبان و ادبیّات فارسی، دوره جدید، شماره پنجم، صص 41-64.
[16] مشایخی، حمیدرضا، خدادی، سیده زینب (1391)، بررسی هنجار گریزی در بخشی از اشعار نزار قبانی؛ دوفصلنامه نقد ادب معاصر عربی، دانشگاه یزد، سال دوم، شماره دوم، صص 29-1.
 
منابع انگلیسی
]17[ Abrams, M.H.A(1993) Gloossary of literaryter ms, Holt Rinehart and Winston, sixth edition, U.S.A.
 
منابع اینترنتی
 www.farsnews.com[19]
 www.maaber.org.[20]
 www.aljazeera.net.[21]
دوره 2، شماره 1
بهار 1403
بهار 1403
صفحه 69-84

  • تاریخ دریافت 28 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 09 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 29 اردیبهشت 1403