پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

معناشناسی اسلوب تغلیب در قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان‌ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
چکیده
تغلیب به معناى غلبه در بیان، پیش از اسلام در زبان عربی وجود داشته است. زرکشی اولین کسی بود که در البرهان باب جداگانه‌ای به آن اختصاص داد. قرآن کریم این اسلوب را به کار گرفته است؛ لذا می توان گفت: تغلیب یکی از مظاهر اعجاز قرآنی است. تغلیب برتری و ترجیح لفظی یکی از دو شخص یا دو شیئ یا دو گروه بر دیگری است، و این ترجیح در تمام جوانب زبان، اعم از آوا، صرف، نحو و معناشناسی رعایت می‌شود، اما همواره این سوال به ذهن پژوهشگران و زبان‌پژوهان می‌رسد که در اسلوب تغلیب دلیل غلبه و برتری و ترجیح یکی بر دیگری چیست؟
تغلیب یک بحث نحوی - بلاغی است، این مبحث از یک طرف در علم معانی مورد بررسی قرار می گیرد و از طرف دیگر برخی برآنند که با توجه به اینکه لفظ در جایگاه خود استعمال نشده لذا مجاز لغوی است. آنچه که این مقاله در پی آن است معناشناسی اسلوب تغلیب است، که با بهره گیری از آیات قرآن دلایل آن مورد بررسی قرار می گیرد. یافته های تحقیق حاکی است تغلیب یک پدیده زبانی است و فقط یک حکم لفظی نیست بلکه لفظی و معنوی است. که در آن جانب لفظ و معنا هردو رعایت می شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Semantic Analysis of Taqlib Style in Quran

نویسنده English

Sayyed Abolfazl Sajjadi
Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, Arak University, Arak, Iran.
چکیده English

Taqlib is defined as the dominance of speech, which has been common since the pre-Islamic period in Arabic prose and poetry. Zarkeshi (death 794 AH) was the first to dedicate a section to this style, in his Albohran. Quran, which was descended in Arabic to humanity, has employed the same style. It could be said that Taqlib is one of the magics of Quran. Taqlib is discussed in rhetorics. Taqlib is a combination of two or more things. It is the preference of a specific thing over all the other. In other words, it is the formal dominance or preference of a person, thing, or group over the other. This preference may occur at all levels of language, including phonology, semantics, and syntax. But a question that can be posed by researchers and linguists is what the reason for the dominance of an item over the others in the style is? Analyzing Quran with regards to Taqlib, one is likely to encounter the word 'Ghanetin'. Naturally, it (righteous) should have been recorded as 'Ghanetat'. Within the same discourse, scholars have so far merely presented some rhetorical and semantic discussions in this regard. This paper, however, aims to provide a semantic analysis of the Taqlib style in Quranic verses. The findings show that Taqlib is a linguistic phenomenon, and it is not only a formal expression, but rather a semantic one as well, in which the form and meaning both play a part.

کلیدواژه‌ها English

Quran
Semantics
Taqlib
منابع  عربی
*قرآن کریم
[1] ابن عاشور محمد بن طاهر،(1420 هـ ق) التحریر و التنویر، بیروت لبنان:  موسسة التاریخ العربی.
[2] انباری، محمد بن قاسم،( 1978م) المذکر  المونث، تحقیق طارق عبد عون، بغداد: انتشارت العانی.
[3] أندلسی أبوحیان، محمد بن یوسف،(2000م) ،البحر المحیط، تحقیق: صدقی محمد جمیل، بیروت: دار الفکر.
[4] آلوسى سید محمود ،1415 ق، روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه.
[5] تفتازانی سعد الدین،(بی تا)، المطول، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
[6] تهرانی محمد صادق، (1365هـ ش)، الفرقان فی تفسیر القرآن، قم:  انتشارات فرهنگ اسلامی.
[7] حموز عبدالفتاح،( 1993م)، ظاهرة التغلیب فی العربیة، چاپ اول، جامعة موتة.
[8] درویش محیى الدین،( 1415 ق)، اعراب القرآن و بیانه، سوریه: دارالارشاد.
[9] رازی فخرالدین،( 1420هـ ق )،  مفاتیح الغیب، چاپ سوم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
[10] استرآبادی، رضی‌الدّین. (1985م). شرح الرضی علی الکافیه؛ چاپ سوم، بیروت: دار الکتب العلمیة،
[11] زرکشی، بدر الدین،(بی تا) البرهان فی علوم القرآن، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار التراث.
[12] زمخشرى محمود ،( 1407 ق )، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی.
[13] سکاکی،یوسف بن ابی‌بکر،(1400هـ ق) مفتاح العلوم، تحقیق،اکرم عثمان یوسف، چاپ اول، بغداد: دار الرسالة.
[14] سیبویه، الکتاب،(1410هـ) تحقیق عبدالسلام هارون، ، چاپ اول، بیروت: عالم الکتب.
[15] سیوطی،(1416هـ ق)  الاتقان فی علوم القرآن، چاپ اول، بیروت:  دار الفکر.
[16] صفوی کورش،( 1381هـ ش) آشنایی با معنا شناسی، چاپ اول، تهران: پژواک کیهان.
[17] طباطبایی، محمد حسین،( 1417 ق)، المیزان فى تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامى حوزه.
[18] طبرسی فضل بن حسن، ( 1367هـ ش) تفسیر جوامع الجوامع، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
[19] عبدالوهاب حسن حمد،(۱۴۳۲ق) التغلیب فی القرآن الکریم، عمان: دار صفاء.             
[20] فراء، (1980م)، معانی القرآن، چاپ دوم، بیروت: عالم الکتب.
[21] قرطبی محمدبن احمد،(1364 ش ) الجامع لاحکام القرآن، چاپ اول، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
[22] مختار احمد، ( 1998م) علم الدلالة، چاپ پنجم، بیروت: عالم الکتب.
منابع  فارسی
[23] هاشمی خراسانی حجت،(1391هـ ش) مفصل شرح مطول، چاپ اول، قم: انتشارات حاذق.
دوره 2، شماره 1
بهار 1403
بهار 1403
صفحه 85-97

  • تاریخ دریافت 29 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 11 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 30 اردیبهشت 1403