پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

نشانه‌شناسی واژۀ جحیم در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری تخصصی، گروه زبان و ادبیات عربی ، دانشکده زبان و ادبیات عربی، دانشگاه غیر انتفاعی ادیان و مذاهب قم، قم ، ایران.
2 دانشیار، گروه زبان وادبیات عربی، دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
نظریه نشانه‌شناسی یکی از شیوه‌هایی است که امروزه منتقدان و نظریه‌پردازان ادبی بسیاری بدان توجه دارند. این نظریه، یکی از رویکردهای میان رشته‌ای در علوم انسانی است که از زبان‌شناسی، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و نقد ادبی بهره می‌گیرد تا روابط دال و مدلول بین اشیاء را بررسی کند و روشی کارآمد در تجزیه و تحلیل متون به شمار می‌رود. در میان متون مختلف، متون الهی از جمله قرآن، بر آمده از مؤلفه‌های گوناگون، آوردگاه نشانه‌ها‌ست. این مقاله با رهیافتی نشانه‌شناختی، به تحلیل متن قرآن پرداخته است. برای محدود شدن عرصه پژوهش، تکیه این جستار بر روی واژه «جحیم» و وجوه متفاوت آن در آیات قرآن بوده و تأثیر بافت زبانی وموقعیتی را روی این وجوه بررسی می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با هدف استخراج مدلولات جحیم و تأویل آن‌ها، پس از مروری بر مفاهیم نظری نشانه‌شناسی و معنای لغوی و اصطلاحی «جحیم»، به تحلیل آن در آیات قرآن می‌پردازد. این امر با تکیه بر جایگاه متنی و فرامتنی و روابط «جانشینی» و «هم‌نشینی» واژه صورت می‌پذیرد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد واژه‌ی جحیم 26 بار در قرآن کریم تکرار شده‌ است. این واژه‌ در کنار جهنم یک واژه‌ی مرکزی و دارای محوریت در زمینه‌ی واژگان دال بر عذاب اخروی است و تکرار آن در هر سوره با توجه به مضمون و معنای آن سوره ‌است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Semiotics of the Word 'Jahim' in the Holy Quran

نویسندگان English

Hamideh Salehi 1
Seyed Mohammad Razi Mostafavinia 2
1 Ph.D., Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Arabic Language and Literature, Qom Non-Profit University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده English

The theory of semiotics is one of the theories many critics and literary theorists pay attention to today. This theory is one of the interdisciplinary approaches in human sciences that uses linguistics, sociology, psychology, and literary criticism to examine signifier-signified relations in objects and is considered an efficient method in analyzing texts. Among various texts, divine texts including the Qur'an, derived from various components, are a source of signs. This article analyzes the text of the Qur'an with a semiotic approach. In order to limit the research, this essay relies on the word "jahim" [hell] and its different aspects in the verses of the Qur'an and examines the influence of the linguistic and situational context on these aspects. Adopting descriptive-analytical method and with the aim of extracting the meanings of "jahim" and their interpretations, this study reviewed the theoretical concepts of semiotics and the lexical and idiomatic meanings of "jahim" and analyzed them in the verses of the Quran. This was carried out by relying on the textual and metatextual position and at "syntagmatic" and "paradigmatic" levels. The findings of this research show that the word "jahim" is repeated 26 times in the Holy Quran. This word, next to "Jahannam", is a central word in the context of words indicating the afterlife punishment, and its repetition in each surah is based on the content and meaning of that surah.

کلیدواژه‌ها English

Dign
Semiotics
Jahim
The Holy Quran
[1] ابن فارس، احمد بن فارس(1404 ه.ق )، معجم مقاییس اللغة، 6جلد، الطبعه الاولی، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
[2] احمدی، بابک، ۱۳۷۰، ساختار و تاویل متن، کرج، پایا.
[3] ................۱۳۷۱، از نشانه‌های تصویری تا متن، تهران، نشر مرکز.
[4] اصفهانی، راغب.(1412ه.ق)، تحقیق: صفوان عدنان داودی، الطبعة الاولی، دار القلم، الدار الشامیة – دمشق: بیروت.
[5] بارت، رولان، ۱۹۹۷م، عنایسر نشانه‌شناسی، ترجمه مجید محمدی، تهران، انتشارات الهدی.
[6] تشاندلر، دانیال، أسس السیمیائیة، ترجمة: طلال وهبه، الطبعة الأولی، المنظمة بیروت: المنظمة العربیة للتجمة، ۱00۹ م.
[7] جوهرى، اسماعیل بن حماد(1376 ه.ق)، الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، 6جلد، الطبعه الاولی، بیروت: دار العلم للملایین.
[8] چندلر، دانیل. ۱۳۸۷. مبانی نشانه‌شناسی، ترجمه مهدی پارسا، تهران، سوره مهر.
[9] خرمدل، مصطفی(1386) تفسیر نور، چاپ پنجم، نشر احسان: تهران.
[10] دو سوسور، فردینان. (۱۳۷۸). دوره زبان‌شناسی عمومی‌ترجمه کورش صفوی، تهران: انتشارات هرمس.
[11] سجودی، فرزان، ۱۳۸۳، نشانه‌شناسی کاربردی، چ دوم، تهران: قصه.
[12] ........................، 1387 ، نشانه شناسى کاربردى . تهران: نشر علم.
[13] سلطان آبادی، زهرا. 1395، نشانه‌شناسی خطاب در قرآن کریم، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته زبانشناسی همگانی، دانشگاه پیام نور(مرکز ورامین) قرچک.
[14] صفوی، کورش، ۱۳۷۸. در زمانی بر معناشناسی، تهران، سوره مهر.
[15] صفوی، کورش. (۱۳۸۳). «شکل گیری نشانه». مجموعه مقالات اولین هم اندیشی نشانه‌شناسی هنر، انتشارات فرهنگستان هنر. صص۱۳-۲۵.
[16] طبرسی، ابو علی الفضل بن الحسن.(1995م)، الطبعة الأولی، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
[17] فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ه.ق) چاپ دوم، قم: انتشارات هجرت.
[18] قائم نیا، علیرضا، ۱۳۸۹، بیولوژی نفس (نشانه‌شناسی و تفسیر قرآن)، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
[19] قرشى، على اکبر.( 1371 ه.ش )، قاموس قرآن، 7جلد، چاپ: ششم، دار الکتب الاسلامیه:  تهران.
[20] قطوس، بسام، سیمیاء العنوان، الطبعة الأولى، الأردن: وزارة الثقافة، ۱00۲ م.
[21] گیرو، پى یر، 1380 ، نشانه شناسى . ترجمة محمد نبوى. تهران: نشرآگه.
[22] وائل برکات، السیمیولوجیا بقراءة رولان بارت، مجلة جامعة دمشق، المجلد ۲۹ ، العدد الثانی، 2002 م.
[23] یاکوبسن، رومن، ۱۳۸۰. قطب‌های استعاره و مجاز، ترجمه کوروش صفوی، تهران، حوزه هنری.
دوره 1، شماره 4
زمستان 1402
زمستان 1402
صفحه 1-17

  • تاریخ دریافت 02 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 23 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 01 بهمن 1402