پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

معناشناسی توصیفی خمر در قرآن کریم؛ با محوریت رابطه همنشینی و تمرکز بر مفهوم نفع

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه معارف اسلامی، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران.
چکیده
معناشناسی نوپدیدی است که پای به عرصه فهم و تبیین واژگان نهاد و ابعاد جدیدی از کارکردهای نهفته در معنا را آشکار کرد. از جمله واژگانی که نیاز است در کوره معناشناسی ساخته و پرداخته شود، مفهوم خمر(نوشیدنی الکلی) است که حضوری کمابیش گسترده در حوزه های دین، اجتماع و فرهنگ دارد و در خصوص حرمت یا حلیت آن مباحثی در سطوح عوام و خواص مطرح است. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با هدف رفع برخی شبهاتِ حلّیت خمر که برخی عامدانه در جهت ضربه به زندگی فردی و اجتماعی انسانها بدان می پردازند، به بررسی این واژه با روش معناشناسی توصیفی و محوریت رابطه همنشینی پرداخته‌است. خمر در قرآن کریم با واژگانی نظیر ذکر الله و صلوة رابطه همنشینی تقابلی، و با واژگان شیطان، میسر و اثم همنشینی تلازمی‌دارد. اما یکی از همنشینان خمر مفهوم نفع است که نیاز به بررسی دقیقتری دارد که آیا در زمره همنشینان تقابلی است یا تلازمی؟ بررسی این مسئله به نحوی است که هم به اصالت تعابیر، نیز جنبه هدایتگری و دور اندیشی قرآن کریم توجه شده‌است. مصادیق نفع طبق بیان اغلب مفسران سودهای ظاهری، جسمی و گذرا هستند؛ حال آنکه در بررسی های معناشناسانه این نتیجه به‌دست می‌آید که پدیده الکل- که بر اثر فعل و انفعالات درون خمر ایجاد می‌شود‌- با دارا بودن ویژگی های مثبت و کاربردی برای جامعه، از مصادیق نفع به شما می‌آید؛ لذا مفهوم نفع در اینجا به‌صورت غیر مستقیم در رسته همنشینان تقابلی خمر قرار می‌گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Descriptive semantics of Khamr in the Holy Quran; focusing on the relationship of companionship and focusing on the concept of benefit

نویسنده English

Reza Raoufian
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Boroujerd Branch, Islamic Azad University, Boroujerd, Iran.
چکیده English

Semantics is a field that delves into the understanding and explanation of words, unveiling new dimensions of meaning. One concept that requires in-depth exploration in semantics is "Khamr" (alcoholic drink), which has a notable presence in religion, society, and culture. There are various debates about its permissibility among both laypeople and experts. This study aims to address some doubts regarding whether Khamr is halal—a discussion some may intentionally engage in to disrupt personal and social life. The investigation follows a descriptive semantic method, focusing on syntagmatic relations. In the Holy Quran, Khamr is contrasted with words such as Dhikr Allah (remembrance of God) and Salat (prayer), and associated with Satan, Mayser (gambling), and Ithm (sin).One of the words appearing along with Khmer is 'benefit', which needs to be examined more closely in this regard. This analysis validates the authenticity of Quranic interpretations while considering the guiding and foresighted nature of the noble book. Semantic investigations reveal that alcohol—produced through fermentation—is seen as having some positive and practical features. Therefore, "benefit" in this context indirectly suggests that it is not synonymous with Khamr.

کلیدواژه‌ها English

The Holy Quran
Descriptive semantics
Relationship of companionship
Khmer
Meaning of benefit concentration
- علاوه بر قرآن کریم، کتاب مقدس و اوستا؛
[1] آلوسی، سید محمود، (1415ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه.
[2] ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، (1422ق)، زاد المسیر فی علم التفسیر، بیروت: دارالکتب العربی.
[3] ابن عاشور التونسی، محمد الطاهر، (بی تا)، التحریر و التنویر، بی جا: بی نا.
[4] ابن منظور، (1405ق)، لسان العرب، بی جا: شرکت انتشارات ادب الحوزه
[5] بلخی، مقاتل بن سلیمان، (1423ق)، تفسیر مقاتل، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
[6] بهبودی، منیژه،(1394)، "گویشوران زبان و با‌هم‌آیی"، زبان شناخت، سال6، شماره2، صص 63-76.
[7] پالمر، فرانک،(1379)، نگاهی تازه به معنی‌شناسی، صفوی، کورش، تهران:کتاب ماد(وابسته به نشر مرکز)
[8] تفلیسی، ابوالفضل حبیش،(1371)، وجوه قرآن، تهرات: موسسه انتشارات دانشگاه تهران.
[9] جعفری، یعقوب، (1388)،"دلالت سیاق و نقش آن در فهم آیات قرآن"، ترجمان قرآن، سال11، ش22، صص62-77.
[10] جوادی آملی،عبدالله، (1386)، قرآن در قرآن، قم: مرکز نشر اسراء.
[11] حسینی شیرازی، سید محمد، (1423ق)، تبیین القرآن، بیروت: دارالعلوم.
[12] خسروی زاده، پروانه، (1378)، نگاهی گذرا به تاریخ معناشناسی، تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.
[13] دورانت، ویلیام جیمز، (1349)، تاریخ تمدن مشرق زمین؛ گهواره تمدن، مجتبائی، فتح اله، بی جا: انتشارات اقبال.
[14] رازی، ابوالفتوح، (1408ق)، روض الجنان و روح الجنان، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
[15] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن، دمشق-بیروت: دارالعلم-دارالشامیه.
[16] روبینز، آر، اچ، (بی تا)، تاریخ مختصر زبان شناسی، حق شناس، علی محمد، تهران: نشر مرکز.
[17] زبیدی، محمد مرتضی، (بی تا)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: مکتب الحیات.
[18] زمانی، مصطفی، (بی تا)، به سوی اسلام یا آئین کلیسا؟، قم: پیام اسلام.
[19] زمخشری، محمود بن عمر، (1407ق)، الکشاف عن حقایق التنزیل، بیروت – لبنان: دارالکتب العربی.
[20] سبحانی، جعفر؛ محمدرضایی، محمد،(1384)، اندیشه اسلامی1،تهران- قم: نشر معارف.
[21] شیخاوندی، داور، (1373)، جامعه شناسی انحرافات، گناباد: نشر مرندیز.
[22] صفوی، کوروش، (1379)، درآمدی بر معناشناسی، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
[23] طالقانی، سید محمود، (1362)، پرتوی از قرآن، تهران: انتشارات.
[24] طباطبایی، محمدحسین، (1374)، المیزان فی التفسیر القرآن، موسوی‌همدانی، محمدباقر، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
[25] طبری، محمد بن جریر، (1415ق)، جامع البیان عن التاویل آی القرآن، بیروت: دارالفکر.
[26] طریحی، فخرالدین، (1408ق)، مجمع البحرین، بیروت: مؤسسه الثقافه الاسلامیه.
[27] طوسی، محمد بن حسن، (بی تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
[28] طیب، سید عبدالحسین، (1378)، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات اسلام.
[29] عبدالباقی، محمد فواد، (1374)، معجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم، تهران: انتشارات اسلامی.
[30] عروسی حویزی، عبدالعلی،(1415ق)، تفسیر نور الثقلین، قم: مؤسسه انتشارات اسماعیلیان.
[31] فراهیدی، خلیل بن احمد، (1409ق)، العین، بی جا: مؤسسه دارالهجره.
[32] فضل الله، محمدحسین، (1419ق)، من وحی القرآن، بیروت: دارالکتب للطباعه و النشر.
[33] فکوهی، ناصر، (1386)، تاریخ اندیشه و نظریات انسان شناسی، تهران: نشر نی.
[34] قرشی، علی اکبر، (1371)، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
[35] قرطبی، محمد بن احمد، (1364)، الجامع لاحکام القرآن، تهران: انتشارات ناصرخسرو.
[36] قطب راوندی، سعید بن هبه الله، (1387)، ضیاء الشهاب فی شرح شهاب الاخبار، قم: دارالحدیث.
[37] کاشانی، فتح الله، (1336)، منهج الصادقین، تهران: کتابفروشی محمدحسن ایلامی.
[38] کاشفی سبزواری، حسین بن علی، (1369)، مواهب علیه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات اقبال.
[39] کلینی، محمد بن یعقوب، (1407ق)، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
[40] مختار عمر، احمد،(1386)، معناشناسی،مشهد: دانشگاه فردوسی.
[41] مصباح یزدی، محمدتقی،(1376)، معارف قرآن ش7 ، بی جا: موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
[42] مصطفوی، حسن، (1360)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
[43] معلوف، لوئیس، (1992م)، المنجد فی اللغه، بیروت: دارالمشرق.
[44] مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتاب الاسلامیه.
[45] نحاس، ابی‌‌جعفر، (1409ق)، معانی القرآن، مکه مکرمه: جامعه ام القری.
[46] نورمحمدی، غلامرضا، (1381)، متون اسلامی علوم پزشکی، قم: مؤسسه نشر معارف.
[47] وحدتی شبیری، سید حسن، (1376)، الکل و فرآورده های آن در فقه، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات.
[48] هروی، موفق بن علی، (1346)، الابنیه فی حقایق الطب، تهران: چاپ بهمنیار و محبوبی اردکانی.
دوره 2، شماره 3
پاییز 1403
پاییز 1403
صفحه 1-15

  • تاریخ دریافت 27 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 04 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 07 آذر 1403