پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

معناشناسی واژگان «بحر» و «یمّ» در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 فارغ التحصیل دکترا تخصصی، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان‌ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران،.
چکیده
معناشناسی واژگان قرآن از روش های نوین پژوهش در قرآن کریم و در حقیقت مطالعه ی علمی معنا است. هم معنایی یا ترادف، از جمله شناخته شده ترین روابط مفهومی است که از دیرباز مورد توجه دستور نویسان بوده است. البته باید توجه داشت که در هیچ زبانی هم معنایی مطلق وجود ندارد؛ یعنی هیچ دو واژه ای را نمی توان یافت که در تمامی جملات بتوانند به جای یکدیگر به کار روند. هدف نگارندگان از این جستار، بررسی معناشناسی دو واژه «بحر» و «یمّ» در آیات قرآن کریم به شیوه توصیفی-تحلیلی است. بسیاری از تفاسیر کلمه «یمّ» را به معنای «بحر» گرفته اند. در مورد تفاوت این دو کلمه، با توجه به بررسی تمامی آیات، با نظر به سیاق و روابط هم نشینی و جانشینی کلمات، این نتیجه به دست آمد که کلمه (یمّ) فقط در مقام عذاب، مجازات و ترس استعمال شده است، اما واژه (بحر) کلی است. یعنی هم در زمینه عقوبت و هم رحمت الهی به کار برده شده است و استعمال آن در مقام رحمت الهی بیشتر است. همچنین «یمّ» به قسمتی از دریا اطلاق می شود که نزدیک به ساحل است. یعنی از وسط دریا تا ساحل را شامل می شود. اما واژه «بَحر» به کل دریا اطلاق می شود.کلمه (بحر) 41 مرتبه به صورت مفرد، مثنی و جمع و کلمه (یمّ) 8 مرتبه در قرآن کریم و در داستان حضرت موسی به کار برده شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Semantics of "Bahr" and "Yam" in the Holy Quran

نویسندگان English

Ehsan Rasouli Kerahroudi 1
Ibrahim Anari Bozchallouei 2
1 PhD Graduate, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran.
2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran
چکیده English

Applying a semantic approach is a scientific approach to meaning and a modern research method in studying the Holy Quran. Synonymy is one of the most well-known conceptual relationships that has been of interest to grammarians for a long time. However, it should be noted that there is no absolute synonymy in any language; that is, no two words can be found that can replace each other in all sentences. The authors' aim in this study was to analyze the semantic features of the words "بحر" and "یمّ" in the verses of the Holy Quran using a descriptive-analytical approach. Many interpretations have taken the word "یمّ" to mean "بحر." Regarding the difference between these two words and based on an examination of all verses and considering the context and syntagmatic and paradigmatic relationships, it was concluded that the word "یمّ" is used only in the context of punishment, retribution, and fear, whereas "بحر" is more general. It can be used both in contexts of divine retribution and mercy, with its use in the context of divine mercy being more prevalent. Additionally, "یمّ" refers to a part of the sea that is close to the shore, covering the area from the middle of the sea to the shore. In contrast, the term "بحر" refers to the entire sea. The word "بحر" appears 41 times in the Holy Quran in singular, dual, and plural forms, while "یمّ" is mentioned 8 times, particularly in the story of Prophet Moses.

کلیدواژه‌ها English

Semantics
Context
Bahr
Yam
Holy Quran
*قرآن کریم
[1]ابن عاشور،  محمدطاهر، (1420ق)، «التحریر و التنویر»، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
[2]ابن فارس، أبی الحسین أحمد، (1399ق)، «مقاییس اللغة»، دمشق: دار الفکر.
[3]ابن منظور، محمد بن مکرم، (1114ق)، «لسان العرب»، بیروت: دار صادر.
[4]ابیاری، ابراهیم،(1405ق)، «الموسوعة القرآنیه»، قاهره: مؤسسة سجل العرب.
[5]احمدی، بابک،(1395ش)، «ساختار و تاویل متن»، تهران: مرکز.
[6]الجرجانی، عبد القاهر، (2012م) «أسرار البلاغة»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
[7]................................،(2014م)، «دلائل الإعجاز»، بیروت: دار الکتب العربی.
[8]دوسوسور، فردینان،(1382ش)، «دوره زبان شناسی عمومی»، ترجمه کورش صفوی، تهران: هرمس.
[9]راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412ق)، «مفردات ألفاظ القرآن»، بیروت: دار الشامیة.
[10]زمخشری، محمودبن عمر، (1407ق)، «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل»، بیروت: دار الکتب العربی.
[11]......................................، (1399ق)، «أساس البلاغة»، دار صادر: بیروت.
[12]شمیسا، سیروس، (1394ش)، «نقد ادبی»، تهران: میترا.
[13]صفوی، کوروش، (1392ش)، «درآمدی بر معنی شناسی»، تهران: انتشارات سوره مهر.
[14]..........................،(1391ش) «آشنایی با زبان شناسی در مطالعات ادب فارسی»، تهران: علمی.
[15]طبرسی، فضل بن حسن، (1412ق)، «تفسیر جوامع الجامع»، قم: حوزه علمیه قم، مرکز مدیریت.
[16]....................................، (1372ش)، «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، تهران: ناصرخسرو.
[17]علم الهدی، علی بن الحسین، (1431ق)، «تفسیر الشریف المرتضی المسمی بنفائس التأویل»، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
[18]علوی مقدم، محمد، (1372ش)«در قلمرو بلاغت»، مشهد: آستان قدس رضوی.
[19]فتال نیشابوری، محمد بن حسن، (1423ق)، «روضة الواعظین و بصیرة المتعظین»، قم: منشورات الشریف الرضی.
[20]الفراهیدی، الخلیل بن احمد، (1409ق)، «العین»، قم: مؤسسة دار الهجرة.
[21]گندمکار، راحله،(1396ش)، «آشنایی با معنی شناسی ساخت گرا»، تهران: نشر علمی.
[22]متنبی، احمد بن حسین، «دیوان المتنبی»، بیروت: دار بیروت.
[23]مختار عمر، أحمد، (1418ق)، «علم الدلالة»، القاهرة: عالم الکتب.
[24]مزبان، حسن، (1394ش)، «درآمدی بر معنی شناسی در زبان عربی»، ترجمه فرشید ترکاشوند، تهران: انتشارات سمت.
[25]مصطفوی، حسن، (2009م)، «التحقیق فی کلمات القرآن الکریم»، بیروت: دار الکتب العلمیة.
[26]معلوف، لویس، (1364ش)، «المنجد فی اللغة و الأعلام»، تهران: انتشارات اسماعیلیان.
[27]مکارم شیرازی، ناصر، (1421ق)، «الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل»، ترجمه محمدعلی آذرشب، قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب.
دوره 2، شماره 3
پاییز 1403
پاییز 1403
صفحه 34-50

  • تاریخ دریافت 07 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 05 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 24 آذر 1403