پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پرسش و معانی ثانویة آن در مخزن الاسرار نظامی گنجوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان وادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشیار، گروه زبان وادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
چکیده
جملة پرسشی، جمله­ای است که گوینده آن را برای طلب فهم و آگاهی از امری که بر وی مجهول است، مطرح می­کند و غرض او کسب اخبار است؛ اما گاهی از جملات پرسشی جهت القای معانی دیگری نیز بهره گرفته می­شود که به آن معانی ثانویه می­گویند. استفاده از این کارکرد بلاغی زبان موجب زیبایی و افزایش ادبیت اثر ادبی می­شود و از این رو، شاعران از این روش برای زیبایی هر چه بیشتر زبان اثر خود بهره می­گیرند. پژوهش حاضر، با روش توصیفی – تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه­ای به بررسی جملات پرسشی و اغراض ثانویة آن در مخزن الاسرار نظامی گنجوی می­پردازد. هدف این پژوهش آن است تا مشخص کند، نظامی گنجوی از طریق کاربرد جملات پرسشی در مخزن الاسرار، قصد ارائة چه مفاهیمی را داشته و تا چه اندازه در این امر موفق بوده است. بررسی داده­ها نشان می­دهد که از مجموع 225 جملة پرسشی یافته شده در مخزن الاسرار، 10 جمله با پرسش واقعی و بقیه در معانی ثانوی مانند توبیخ، تعجب، نفی، نهی، ارشاد، اغراق و ... به­کار رفته­اند. به­طور کلی، نظامی با بهره­گیری از جملات پرسشی، مجموعاً 39 مضمون و مفهوم ضمنی را بیان می­کند که بیشترین به توبیخ و ملامت و کمترین به فخر و ناامیدی اختصاص دارد. علاوه بر این، کاربرد چند معنای ثانوی در یک جمله نیز در این اثر دیده می­شود که نشان­دهندة مهارت بالای نظامی در بهره­گیری از ظرفیت­های بلاغت زبانی است که کاربرد این مقدار از پرسش­های بلاغی، بیانگر غنای مضامین و مفاهیم و در نتیجه، ارزش بالای بلاغی مخزن الاسرار و ماندگاری و تأثیرگذاری کلام نظامی شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Interrogative sentences and their secondary meanings in Nezami Ganjavi's Makhzan al-Asrar

نویسندگان English

Ali Hassannezhad 1
Ebrahim Eghbali 2
1 PhD Student, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, University of Tabriz, Tabriz, .
چکیده English

An interrogative sentence is a sentence that the speaker puts forward to seek understanding and knowledge of a matter that is yet unknown; however, sometimes interrogative sentences are used to induce other meanings, called secondary meanings. Using this rhetorical function of language makes a literary work more eloquent, and hence, poets use this device to make the language of their work more rhetorical. The present study investigates interrogative sentences and their secondary functions in Ganjavi's Makhzan al-Asrar using a descriptive-analytical method and relying on library sources. The purpose of this study was to determine what concepts Nizami Ganjavi intended to present through the use of interrogative sentences in Makhzan al-Asrar and to what extent he was successful. The analysis of the data shows that out of the total of 225 interrogative sentences found in the book, 10 sentences are real questions and the rest are used in secondary meanings to indicate rebuke, surprise, negation, prohibition, guidance, exaggeration, etc. In general, using interrogative sentences, Nizami expressed a total of 39 themes and implicit concepts, most of which indicate rebuke and blame, and the least display pride and disappointment. In addition, the use of several secondary meanings in one sentence can also be traced in this work, which shows Nizami's high skill in using the rhetorical potentials of language.

کلیدواژه‌ها English

Rhetorics
secondary meaning
interrogative sentences
Makhzan al-Asrar
Nezami Ganjav
[1] افضلی راد، رحیم، و ماهیار، عباس. (1395). «پرسش و اغراض ثانویه آن در غزلیات سعدی»، زبان و ادبیات فارسی (مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی)، 24(80 )، 35-63.
[2] انوری، حسن، احمدی گیوی، حسن. (1397). دستور زبان فارسی 2، چاپ نهم، تهران: انتشارات فاطمی.
[3] برومندی، آرزو. (1401). «بلاغت قرآن در مخزن الاسرار نظامی»،  زبان و ادب فرسی(دانشگاه آزاد سنندج)، 14(53)، 41-62
[4] تجلیل، جلیل. (1390). معانی و بیان، چاپ دوم، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
[5] تقوی، نصرالله. (1363). هنجار گفتار، اصفهان: فرهنگسرای اصفهان.
[6] جرجانی، عبدالقاهر. (1368). دلایل الاعجاز، ترجمة محمد راد منش، مشهد: آستان قئس رضوی.
[7] خدائی, زری, تلخابی, مهری, حسنلو, حیدر, آریان, حسین. (1402). «معانی ثانوی جملات پرسشی در اشعار فروغ فرخزاد با تأمل بر تولدی دیگر و ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد». شعر پژوهی(بوستان ادب).
[8] رجایی، محمدخلیل. (1379). معالم البلاغه، شیراز: دانشگاه شیراز.
[9] رضانژاد، غلامحسین. (1367). اصول علم بلاغت، تهران: الزهرا.
[10] زنجانی، برات. (1368). احوال و آثار و شرح مخزن الاسرار نظامی گنجوی، تهران: دانشگاه تهران، .
[11] سبزعلیپور، جهاندوست، و واعظی، هنگامه. (1401). «معانی ثانوی جمله های پرسشی در اشعار پروین اعتصامی»، متن پژوهی ادبی (زبان و ادب پارسی)، 26(92 )، 223-252.
[12] ستودیان، مهدی. (1383). «دربارة نقش بدیع و مخزن الاسرار»، ادبیات فارسی (دانشگاه آزاد مشهد)، 3 و 4، 102-119.
[13] شمیسا، سیروس. (1379). معانی، تهران: میترا.
[14] -------------. (1386). معانی. تهران: میترا.
[15] شیرازی، محمد امین. (1368). آیین بلاغت، ج2، قم: حوزة علمیه.
[16] طغیانی، اسحاق، و نجفی، زهره. (1393). «کارکردهای زبانی در مخزن الاسرار نظامی»، نثر پژوهی ادب فارسی (ادب و زبان)، 17(36)، 307-332.
[17] عصمتی، سیدعظیم اله. (1398). «انواع واو در زبان عربی و فارسی دری»، مطالعات زبان فارسی (شفای دل)، 2(4)، 143-159.
[18] مشهدی، محمدامیر، اتحادی، حسین، و عبادی نژاد، لیلا. (1398). «بلاغت استفهام در بوستان سعدی»، جستارهای زبانی، 10(4 (پیاپی 52) )، 143-172
[19] معین، محمد. (1389). فرهنگ فارسی اندیشه، تهران: عقیل.
[20] نظامی، الیاس بن یوسف. (1379). مخزن الاسرار، با تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی. تهران: نشر قطره.
[21] هادی­پور، اصغر. (1385). «تحلیل واژگان و مضامین بر بسامد در مخزن الاسرار نظامی»، ادبیات فارسی(دانشگاه آزاد خوی)، 6، 163-159.
[22] همایی، جلال­الدین (1376). فنون بلاغت و صناعات ادبی، تهران: هما.
[23] ------------(1373). معانی و بیان، تهران: هما.
[24] کزازی، میرجلال الدین. (1380). زیباشناسی سخن پارسی 2 (معانی)، تهران: مرکز.
[25] کمرپشتی، عارف، سلیمان­پور، مریم. (1400) .«معانی ثانوی جملات پرسشی گفتگو در زهره و منوچهره ایرج میرزا و ایرج و هوبرة قاسم لاربن». مطالعات زبان فارسی (شفای دل)، 4 (7)، 135-155.
دوره 2، شماره 3
پاییز 1403
پاییز 1403
صفحه 51-71

  • تاریخ دریافت 07 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 12 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 17 آذر 1403