پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

کارکرد معنایی ساخت نحوی در تاریخ بیهقی بر اساس دیدگاه ساختارگرایی یاکوبسن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
2 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد، گروه ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
چکیده
یکی از این متون ارزشمند نثر، تاریخ بیهقی است که جلوه­گاه اندیشه­ها، باورهای سیاسی-اجتماعی و معنوی ایرانیانی است که در قرن پنجم می­زیسته­اند. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی بر اساس نظریة ارتباط یاکوبسن به بررسی ساختارِ جمله، انواع جمله وچگونگی کاربرد و شاخص‌های مهمّ ساخت نحوی تاریخ بیهقی را استخراج نموده و پیوند آنها با مختصات فکری و معنایی تاریخ بیهقی را برمی­شمارد. یافته­ها نشان می­­دهد که ساختار جمله در تاریخ بیهقی گرچه اغلب مطابق الگوهای رایج در قرن پنجم است، اما نثرآن در ترتیب وآرایش اجزای سخن بسیار انعطاف‌پذیر و دارای آشنایی­زدایی است. بیهقی شیوه‌های بلاغی مبتداسازی، اسناد­ی­شدگی، ترکیب­سازی، پس‌آیی و حذف را به­کار­برده و بنا بر موقعیت و اقتضای کلام به استفاده از افعال فاقد عامل و شخص، امر غیرمستقیم، فعل مجهول و جایگزینی ساخت‌های نحوی موازی، برای بیان غیرمستقیم افکار خویش بهره جسته تا افزون بر آراستگی کلام و ساخت­های ویژه، با اشاره به اندیشه­های نهان و مگو، راویت محض و بی‌طرف تاریخ را به تحلیل تاریخی بدل کند. حذف در اغلب جملات تاریخ بیهقی، به دلایلی همچون کاربرد جملات مرکب ، انسجام و یکپارچگی متن، ایجاد شتاب و موسیقی در بافت کلام، محافظه‌کاری و بی‌اهمیت بودن یا بی­اهمیت­ نشان دادن آن جزء، به­کار برده شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Semantic Function of Syntactic Structure in Tarikh-e Beyhaqi Based on Jakobson's Structuralist Theory

نویسندگان English

Vahid Mobarak 1
Fariba Amiri 2
1 Associate Professor, Department of Persian Literature, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran.
2 Master's Degree, Department of Persian Literature, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran.
چکیده English

A valuable prose text, Tārīkh-i Bayhaqī [Beyhaqi’s History], is a reflection of the thoughts, socio-political and spiritual beliefs of Iranians living in the fifth century. Using a descriptive-analytical method based on Jakobson’s communication theory, this study, examines the structure of sentences, types of sentences, and how they are applied, and annalyzes the important indicators of syntactic structures in Tārīkh-i Bayhaqī. It then identifies their connection with the intellectual and semantic features of Tārīkh-i Bayhaqī. The findings show that although the sentence structure in Tārīkh-i Bayhaqī often follows the common patterns of the fifth century, its prose is highly flexible and defamiliarized in the arrangement of speech components. Beyhaqi employed rhetorical methods such as topicalization, reattribution, composition, anaphora, and ellipsis, using verbs without subjects or agents, indirect commands, passive verbs, and the replacement of parallel syntactic structures, to indirectly express his thoughts. This not only embellished the speech and created unique structures but also transformed the pure and impartial narration of history into historical analysis by hinting at hidden and unspoken ideas. Ellipsis is used in most of Beyhaqi’s sentences to create complex sentences, textual cohesion, speed and rhythm in the speech, conservatism, as well as to indicate certain components as unimportant.

کلیدواژه‌ها English

Beyhaqi&rsquo
s History, Persian language, Structuralism, syntactic structure, sentence
[1] احمدی، بابک، 1380، ساختار و تاویل متن، چ13، تهران: مرکز.
[2] احمدی گیوی، انوری، حسن. (1390)، دستور تاریخی فعل، جلد اول، تهران: قطره.
[3] باطنی، محمد‌رضا .(1348)، توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی، تهران: امیرکبیر.
[4] بهار، محمدتقی. (1380) ؛ سبک شناسی، چاپ هفتم، تهران: امیرکبیر.
[5] بیهقی، ابوالفضل .(1383)، تاریخ بیهقی، تصحیح فیاض وغنی، چاپ چهارم، مشهد: دانشگاه فردوسی.
[6] بیهقی، ابوالفضل .(1388)، تاریخ بیهقی، مقدمه، تصحیح، تعلیقات، توضیحات و فهرست­ها از محمدجعفریاحقی و مهدی سیدی، تهران: سخن.
[7] سیدقاسم، لیلا. (1396)، بلاغت ساختارهای نحوی در تاریخ بیهقی، چاپ یکم، تهران: هرمس.
[8] شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1398)، رستاخیز کلمات، چاپ پنجم، تهران: سخن.
[9] صدیقیان، مهیندخت. (1383)، ویژگی های نحوی زبان فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
[10] عبداللهیان، حمید. (1381)، جنبه­های ادبی در تاریخ بیهقی، اراک: دانشگاه اراک.
[11] غلامعلی زاده، خسرو. (1390)، ساخت زبان فارسی، چاپ ششم، تهران: احیاءکتاب.
[12] فرشیدورد، خسرو. (1375)، جمله و تحول آن در زبان فارسی، تهران: امیرکبیر.
[13] فرشیدورد، خسرو .(1392)، دستور مفصل امروز، چ4، تهران: سخن.
[14] کریمی، علی و سبزواری، مهدی.(1397)، ساخت دستوری زبان فارسی، چاپ دوم، تهران: دانشگاه پیام نور.
[15] گلی زاده،پروین.(1381)، «جلوه های هنری و بلاغی در تاریخ بیهقی»، پژوهشنامۀ علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی، شمارۀ33، 206-191.
[16] لازار، ژیلبر. (1389) ؛ دستورزبان فارسی معاصر، ترجمه: مهستی بحرینی، چاپ دوم، تهران: هرمس.
[17] محمدی، عباس‌قلی. (1384)، بنیان­های استوار ادب فارسی، مشهد: دانشگاه فردوسی.
[18] مشکوه الدّینی، مهدی (1396) ؛ دستورزبان فارسی(برپایۀ نظریۀگشتاری)، چاپ پانزدهم، مشهد: دانشگاه فردوسی.
[19] میهنی، محمدبن منور (1386)، اسرارالتّوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید، تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ هفتم، تهران: آگاه.
[20] ناتل خانلری، پرویز (1351)،دستور زبان فارسی، چاپ اول، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
[21] والدمن، مریلین (1375)، زمانه، زندگی و کارنامۀ بیهقی، ترجمۀ منصوره اتحادیه، تهران: تاریخ ایران.
[22] وحیدیان کامیار، تقی (1384)، «آیا در زبان فارسی فعل مجهول هست؟»، ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد مشهد، شمارۀ 7و8.
[23] وحیدیان کامیار، تقی و عمرانی، غلامرضا (1395)، دستور زبان فارسی1، چاپ هفدهم، تهران: سمت.
[24] یاکوبسن، رومن. (1399). روندهای بنیادین در دانش زبان، چ4، مترجم: کورش صفوی، تهران: هرمس.
دوره 2، شماره 4
زمستان 1403
زمستان 1403
صفحه 1-26

  • تاریخ دریافت 31 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 20 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 29 دی 1403