پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

معناپردازی اسطوره‌ها در عرصۀ رمان‌های فارسی (با تکیه بر بازیابی هویت ملی) تراژدی ـ کمدی پارس، سوگ مغان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد، گروه زبان وادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری، گروه زبان وادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
امروزه، ژانر رمان به‌دلیل ویژگی چندصدایی و عقل‌‌گرایی، بهترین و مناسب‌ترین فرم برای نمایش زندگی واقعی است؛ از آنجایی که زندگی واقعی هیچ ملّتی نمی‌تواند جدا و بریده از گذشتۀ فرهنگی او باشد، از این‌رو رویدادهای اجتماعی سبب بازنویسی اسطوره‌ها در قالب رمان می‌شود. از طرفی پاسخ به پرسش «من کیستم؟»، از پرسش‌های اساسی بشر و از نوترین مباحث عصر مدرن و پسامدرن است که نگاه بسیاری از اندیشمندان علوم انسانی و اجتماعی را به‌سوی خود کشانده است. در جستار پیش‌رو، معناپردازی اسطوره‌ها در عرصۀ رمان‌های فارسی به‌گونه‌ای است که گاهی نویسندگان رمان‌های «تراژدی - کمدی پارس و سوگ مغان»، خوانش‌های نو و متفاوتی از اسطوره‌ها دارند و برای بازگشت به گذشتۀ پرافتخار و تقویت انگیزه‌های بازیابی هویت ملی، به بازنمایی آن می‌پردازند. این پژوهش که با رویکرد بینامتنی و تحلیل محتوا صورت گرفته است، به نمادشناسی به‌عنوان یکی از زمینه‌های مرتبط با معناشناختی توجه کرده است. با توجه به ارتباط رمان و اسطوره و اهمیّت فرهنگ و هویت ملی، نویسندگان رمان‌ها یادآور شدند که هویت ملی ایرانیان دچار ضعف و سستی شده است، همچنین از آرمان‌های نابود شدۀ ملتی سخن گفتند که همواره گرفتار کینه‌توزی و خیانت بوده است و با اشاره به مرگ قهرمانان و نیکان، از بی‌عدالتی و فجایع انسانی در دوره‌های مختلف تاریخی سخن رانده‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Myths Semantics in Persian Novels (With an Emphasis on the Reconstruction of National Identity): The Cases of ‘Persian Tragicomedy’ and ‘The Lament of the Moghan’

نویسندگان English

Mirjalaedin Kazzazi 1
Mansoreh Salamat Ahangary 2
1 Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran.
2 PhD Student, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran.
چکیده English

The novel, due to its polyphonic nature and rational framework, is the most effective literary form for portraying real life. Since no nation’s reality can be entirely detached from its cultural past, social events often lead to the reinterpretation and rewriting of myths within novels. Furthermore, the question “Who am I?” remains one of the fundamental existential inquiries of humanity and a central theme in modern and postmodern thought, drawing the attention of scholars in the humanities and social sciences. This study examines the mythological semantics in Persian novels, particularly in Persian Tragicomedy and The Lament of the Maghan. These novels provide novel and diverse readings of myths, utilizing them as a means to reconnect with a glorious past and strengthen the motivations for reconstructing national identity. Employing an intertextual approach and content analysis, this research highlights symbolism as a fundamental component of making meaning. Considering the intrinsic relationship between mythology and novels, alongside the significance of culture and national identity, the authors of these works emphasize the fragility and erosion of Iranian national identity. They reflect on the lost ideals of a nation persistently entangled in animosity and betrayal. Through depictions of the demise of heroes and virtuous figures, they evoke themes of injustice and human catastrophe across various historical periods.

کلیدواژه‌ها English

Myth
Semantics
National Identity
Persian
The Lament of the Moghan
[1] آزاد ارمکی، تقی (۱۳۸۶)، فرهنگ و هویت ایرانی و جهانی شدن، تهران: تمدن ایرانی.
[2] احمدی، بابک (۱۳۹۳)، ساختار و تأویل متن، تهران: مرکز، چ هفدهم.
[3] احمدی، حمید (۱۳۸۲)، هویت ملی:ویژگی‌ها و عوامل پویایی آن، درس‌گفتارهایی درباره هویت ملی در ایران، داود میرمحمدی، تهران: تمدن ایرانی.
[4] استراوس، کلودلوی (۱۳۷۳)، «بررسی ساختاری اسطوره»، ترجمه : بهار مختاریان و فضل الله پاکزاد، فصل نامه ارغنون، سال اول، زمستان، ش ۴، صص۱۵۹ - ۱۳۵.
[5] اسلامی ندوشن، محمدعلی (۱۳۵۱)، ایران را از یاد نبریم، تهران: توس، چ دهم.
[6] اسلامی ندوشن، محمدعلی (۱۳۸۰)، چهار سخنگوی وجدان ایران، تهران: قطره.
[7] اسمیت، آنتونی دی (۱۳۸۳)، ناسیونالیسم: نظریه ایدئولوژی، تاریخ، ترجمه منصور انصاری، تهران: تمدن ایرانی.
[8] اسمیت، آنتونی دی (۱۳۹۱)، ناسیونالیسم و مدرنیسم؛ بررسی انتقادی نظریه‌های متأخر ملت و ملی‌گرایی، ترجمه : کاظم فیروزمند، تهران: ثالث.
[9] امامی، سیدمجید (۱۳۹۲)، «از جامعه شناسی تاریخی ایران تا نظریۀ سیاسی پیشرفت (توسعه)؛ نقش پارادایم ماهیت‌گرا در ترسیم الگوی اسلامی - ایرانی هویت ملی»، مطالعات ملی، سال چهاردهم، ش ۴.
[10] امینیان، بهادر و سارا مشهدی (۱۳۹۰)، نقش اسطوره‌ها در هویت ملی و ملت‌سازی : مورد ایران ، شماره ۵، ادبیات پایداری، سال سوم.
[11] بهار، مهرداد (۱۳۸۶)، پژوهشی در اساطیر ایران، چاپ ششم، تهران: انتشارات آگاه
[12] تاجیک، محمدرضا (۱۳۷۹)، «روشنفکران ایرانی و معنای هویت ملی» ،فصلنامه مطالعات ملی، سال دوم، شمارۀ ۵.
[13] تاجیک، محمدرضا (۱۳۸۴)، روایت غیریت و هویت در میان ایرانیان، تهران: مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری.
[14] جواری، محمدحسین (۱۳۸۳)، اسطوره در ادبیات تطبیقی، اسطوره و ادبیات، تهران: سمت.
[15] حاجیانی، ابراهیم (۱۳۷۹)، «تحلیل جامعه‌شناختی هویت ملی در ایران و طرح چند فرضیه» فصلنامه مطالعات ملی، ۲ (۵)، صص۲۲۸ - ۱۹۳.
[16] حاجیانی، ابراهیم (۱۳۸۸)، «نسبت هویت ملی با هویت قومی در میان اقوام ایرانی» ، مجلۀ جامعه شناسی ایران، ۹ ( ۳ و ۴)، صص۱۶۴ - ۱۴۳.
[17] حسینی، سیدمحمد (۱۳۷۹)، گفت و گویی با محمدعلی علومی، نشریۀ ادبیات داستانی، ش ۵۳.
[18] رزمجو، حسین (۱۳۸۲)، انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی، مشهد: مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
[19] ریکور، پل (۱۳۷۳)، زندگی در دنیای متن، ترجمه بابک احمدی، تهران: نشر مرکز.
[20] زمانی، فاطمه (۱۳۹۵)، بررسی بینامتنی داستانهای اسطوره‌ای - حماسی شاهنامه با رمان‌های معاصر فارسی (با تکیه بر ده رمان برگزیده دهه هفتاد و هشتاد)، دانشگاه تهران.
[21] شمیسا، سیروس (۱۳۹۴)، انواع ادبی، تهران: میترا.
[22] صادقی، اسماعیل (۱۳۹۸)، جستاری نو در اسطوره‌های شعر دفاع مقدس (بررسی کارکرد اسطوره‌ها در تبیین هویت ملی)، شماره ۵ ، ۱۱۸ - ۹۹.
[23] صادقی شهپر، رضا و سیما پورمرادی (۱۳۹۲)، «یک گام به سوی بومی گرایی: نقد داستان‌های اسماعیل فصیح حرکت از ناتورالیسم به سوی رئالیسم»، فصلنامۀ پژوهش‌های زبان و ادب فارسی، شماره ۲۹، صص۱۹۹ - ۱۷۳.
[24] عبدالعلی، دستغیب (۱۳۸۳)، کالبدشکافی رمان، تهران، سوره مهر.
[25] علومی، محمدعلی (۱۴۰۰)، سوگ مغان، تهران: آموت، چ چهارم.
[26] فاضلی، حبیب الله و نوذر خلیل طهماسبی (۱۳۹۵)، «ناسیونالیسم و مدرنیسم: مقایسۀ دیدگاه آنتونی اسمیت (رویکرد جامعه شناسی تاریخی) و مکتب نوگرا» ، سیاست، سال چهل و ششم، ش ۳.
[27] فرای، نورتروپ (۱۳۷۷)، تحلیل نقد، ترجمه صالح حسینی، تهران: نیلوفر.
[28] فصیح، اسماعیل(۱۳۹۸)،  تراژدی کمدی پارس، تهران: ذهن آویز، چ هفتم.     
[29] قاسمی، علی اصغر و ابراهیم آبادی، غلامرضا (۱۳۸۹)، «نسبت هویت ملی و وحدت ملی در ایران»، فصلنامه پژوهشنامه، ۲۰ (۵۹)، صص۱۳۸ - ۹۳.
[30] قاسم‌زاده، سیدعلی و همکاران (۱۳۸۹)، تحلیل سیر بازتاب مضامین و روایت‌های اسطوره‌ای ایرانی در رمانهای فارسی، فصلنامه علمی – پژوهشی، شماره نوزدهم، ۲۶۲ - ۲۳۷.
[31] قاسم زاده، سیدعلی و بزرگ بیگدلی، سعید (۱۳۹۷)،  رمان اسطوره‌ای؛ نقد و تحلیل جریان اسطوره‌گرایی در رمان فارسی، تهران: چشمه.
[32] کزازی، میرجلال‌الدین (۱۳۷۶)، رویا، حماسه، اسطوره، تهران: نشر مرکز.
[33] کزازی، میرجلال‌الدین (۱۳۹۸)، نهادنامۀ داد «کندوکاوی در شاهنامه»، تهران: نشر گویا، چ دوم.
[34] کزازی، میرجلال الدین (۱۳۹۸)، خردنامۀ خرّمی، «کندوکاوی در شاهنامه فردوسی»، تهران: نشر گویا.
[35] کمپبل، جوزف (۱۳۹۲)، قهرمان هزار چهره، ترجمه شادی خسروپناه، مشهد: گل آفتاب.
[36] گودرزی، حسین (۱۳۸۷)، تکوین جامعه‌شناختی هویت ملی در ایران، تهران: تمدن ایرانی.
[37] مسکوب، شاهرخ (۱۳۹۷)، هویت ایرانی و زبان فارسی، تهران: فرزان، چ هفتم.
[38] مکاریک، ایرنا ریما (۱۳۸۵)، دانشنامۀ نظریه‌های ادبی معاصر، ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: آگه.
[39] میرعابدینی، حسن (۱۳۸۶)، سیر تحول ادبیات داستانی و نمایشی از آغاز تا ۱۳۲۰، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
[40] میلر، دیوید (۱۳۸۳)، ملیت، ترجمه داود غرایاق زندی، تهران: تمدن ایرانی.
[41] نظری، علی اشرف (۱۳۸۷)، «تبیین مفهوم هویت از چشم انداز گفتمانی»، راهبرد، سال هفدهم، ش ۴۹.
[42] یونگ، کارل گوستاو، (1373). روان شناسی و کیمیاگری، ترجمه ی پروین فرامرزی، مشهد: انتشارات قدس رضوی.
]43[ Cirlot. J. E. (1962) A Dictionary of symbols, trans sage (Newyork philosophical Library), P.328.
دوره 2، شماره 4
زمستان 1403
زمستان 1403
صفحه 62-79

  • تاریخ دریافت 06 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 28 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 05 اسفند 1403