پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

نگاهی نو به سورة طه بر اساس نظریة افشانش معنای ژاک دریدا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان های خارجه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان های خارجه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
چکیده
نظریۀ افشانش معنا، از مفاهیم بنیادین فلسفۀ معاصر است که ژاک دریدا آن را در بستر ساختارشکنی طرح کرده است. بر اساس این نظریه، معنا امری سیال و چندلایه است که از طریق زبان، متکثر و منتقل می‌شود و هیچ متن یا مؤلفی قادر به ارائۀ معنای نهایی و قطعی نیست. این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌ای، سورۀ مبارکۀ طه را با تکیه بر مؤلفه‌های نظریۀ افشانش مورد بازخوانی قرار داده است. تحلیل انجام‌گرفته، ساختار روایی سوره را به بیست بخش مجزا تقسیم می‌کند که از این میان، پانزده بخش در قالب افشانش وضعی ـ یعنی تغییر نسبی در خط سیر معنا با حفظ پیوند ضمنی با روایت اصلی ـ و پنج بخش در قالب افشانش انتقالی ـ به‌معنای گسست کامل و ورود به ساحت معنایی مستقل ـ جای می‌گیرند. یافته‌ها نشان می‌دهد که سورۀ طه با بهره‌گیری از گسست‌های روایی، تمثیل، تفسیر و حکایت‌های درون‌متنی، به خلق معنایی چندوجهی دست می‌زند که با اصول نظریه افشانش دریدا هم‌راستاست. این امر سوره را به متنی چندلایه و پویا تبدیل کرده و ظرفیت بالای تفسیری آن را برجسته می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A New Perspective on Surah Taha Based on Jacques Derrida’s Theory of Dissemination

نویسندگان English

Ali Hassannezhad 1
Mir Jalil Akrami 2
1 PhD Student, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
2 Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده English

The theory of dissemination of meaning, a foundational concept in contemporary philosophy, was introduced by Jacques Derrida within the framework of deconstruction. According to this theory, meaning is fluid and multilayered, proliferating through language without ever attaining a final or absolute interpretation. No text or author can establish a definitive meaning, as meaning is perpetually deferred and expanded. Using a descriptive-analytical approach and library research methods, this study reexamines Surah Taha, applying Derrida’s dissemination theory as its analytical foundation. The structural analysis of the Surah divides its narrative framework into twenty distinct sections, with fifteen sections classified under situational dissemination—where meaning shifts relatively while maintaining implicit connections to the central narrative—and five sections under transitional dissemination, which involve complete semantic rupture, introducing independent thematic spaces. The findings reveal that Surah Taha generates a multifaceted meaning through narrative discontinuities, allegorical techniques, exegetical interjections, and embedded storytelling, which aligns closely with Derrida’s theoretical principles on dissemination. These features render the Surah a dynamic, multilayered text, amplifying its interpretive potential and emphasizing its textual fluidity

کلیدواژه‌ها English

Holy Quran
Surah Taha
Dissemination
Jacques Derrida
Deconstruction
Multilayered Narrative
*قرآن کریم
[1]  احمدی، بابک.(1370). ساختار و تأویل متن،2جلد، چاپ اول، تهران: مرکز.
[2]  اسپرهم، داوود و همکاران. (1398). تحلیل روایی داستان «نخجیران و شیر» مثنوی معنوی با رویکرد زبان شناسی رمزگان رولان بارت. پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت، 8(1 )، 1-19.
[3]  امن خانی، عیسی.(1395).«نگاهی انتقادی به پژوهش های شالوده شکنانه در ایران»، مجله نقد ادبی، شماره34، تابستان 95، صص63-90.
[4]  بارت، رولان.( 1378). از کار به متن، ترجمۀ صفیه روحی، چاپ شده در سرگشتگی نشانه­ها(نمونه­هایی از نقد پسامدرن)، به کوشش مانی حقیقی، چاپ دوم، تهران: مرکز، صص179-189.
[5]  بی نظیر، نگین.(1393). «شالوده شکنی و عرفان: امکان یا امتناع(با تکیه بر اندیشه ی دریدا و مولانا)»، مجله ادب پژوهی، شماره 29، پاییز 93، صص43-72.
[6]  پین، مایکل.(1382). فرهنگ اندیشه­ی انتقادی(از روشنگری تا پسامدرنیته). ترجمۀ پیام یزدانجو، چاپ اول، تهران: مرکز.
[7]  حسن نژاد، علی. (1401). «تحلیل داستان طوطی و بازرگان مثنوی معنوی براساس نظریه افشانش ژاک دریدا». ادبیات عرفانی (علوم انسانی الزهرا)، 14(31 )، 77-99.
[8]  دریدا، ژاک.­(1381). مواضع، ترجمۀ پیام یزدانجو، تهران: مرکز.
[9]  رحمدل شرف شادهی، غلامرضا.­(1384). «افشانش معنا در چند حکایت مثنوی معنوی». مجلۀ کاوش­نامه­ی زبان و ادبیات فارسی، پاییز و زمستان 1384، سال6، شماره 11، صص31-70.
[10]   سلدن، رامان و ویدوسون، پیتر.­(1384). راهنمای نظریۀ ادبی معاصر، ترجمۀ عباس مخبر، چاپ پنجم، تهران: طرح نو.
[11]   ضیمران، محمد.(1379). ژاک دریدا و متافیزیک حضور، چاپ اول، تهران: هرمس.
[12]   ........................(1385). اندیشه­های فلسفی در پایان هزاره­ی دوم(مجموعه گفت وگو)، پرسشگر: محمدرضا ارشاد، چاپ دوم، تهران: هرمس.
[13]   طباطبایی، محمدحسین. (1363). تفسیر المیزان. ترجمة محمد باقر موسوی همدانی. قم: انتشارات اسلامی.
[14]   قطب، محمد. (1362). روش تربیت اسلام. ترجمة محمدمهدی چعفری. تهران: مؤسسة انجام کتاب.
[15]   مکارم شیرازی، ناصر. (1361). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
 
[16] Abu Zayd, N. H. (2006). Reformation of Islamic Thought: A Critical Historical Analysis (J. Wright, Trans.). Amsterdam University Press.
[17] Barthes, R. (1977). Image-Music-Text (S. Heath, Trans.). Fontana Press.
[18] Grice, H. P. (1975). Logic and conversation. In P. Cole & J. L. Morgan (Eds.), Syntax and Semantics (Vol. 3, pp. 41–58). Academic Press.
[19] Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. University of Chicago Press.
[20] Saussure, F. de. (1959). Course in General Linguistics (W. Baskin, Trans.). Philosophical Library. (Original work published 1916(
دوره 3، شماره 1
بهار 1404
بهار 1404
صفحه 73-89

  • تاریخ دریافت 18 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 28 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1404