پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

تحلیل معناشناختی گزاره"اَفضَلُ المالِ ما وُقِیَ بِهِ العِرضُ" در خانواده حدیث و ارزشمندی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی, دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2 دانشجوی دکتری،گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
درک دقیق و عمیق تعالیم اهل بیت علیهم السّلام اگرچه دشوار، اما بسیار ارزشمند است. با استفاده از روش‌های معتبر و نوین در حوزه دانش معناشناسی، این امر امکان‌پذیر و راهگشا خواهد بود. در این پژوهش، گزاره «اَفضَلُ المالِ ما وُقِیَ بِهِ العِرض» با تکیه بر کشف روابط معنایی بین واژگان مورد بررسی قرار گرفته است تا درک جدید و عمیق‌تری از این فرمایش امام رضا علیه‌السّلام ارائه شود. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی به تحلیل روابط معنایی بین واژگان این روایت و احادیث هم‌خانواده آن پرداخته و نقش آن را در ارزش‌های اخلاقی در جهان واقعی بررسی کرده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که واژگان« مال » و« عِرض » در سیاق مثبت روایات هم‌خانواده، دارای رابطه زیرشُمول معنایی با واژگانی مانند« لَم یَذًهَبً »،« خَیر»، «النَّبْلِ» و «أفضَلُ الأعْمالِ» هستند. همچنین، این دو واژه در سیاق منفی روایات هم‌خانواده، با واژه «اللُّؤًمِ» تقابل معنایی پیدا می‌کنند. از مقایسه معیار ارزش در انواع تصرفات مالی مشخص می‌شود که گشتار واژه‌های« أکل» و« لُبس» زیرشُمول واژه « مال»، دارای ارزش نسبی در جهان واقع هستند؛ در حالی که گشتار واژه« صدّق » زیرشُمول عبارت« اَفضَلُ المال »، بیانگر ارزش مطلق است. این یافته‌ها نشان می‌دهند که تحلیل معناشناختی می‌تواند به درک بهتر و عمیق‌تری از مفاهیم اخلاقی و ارزش‌های مطرح‌شده در تعالیم اهل بیت علیهم‌السلام منجر شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Semantic Analysis of the Statement "The Best Wealth is That Which Protects Honor" in the Hadith Family and Its Ethical Value

نویسندگان English

Mohsen Nouraei 1
Fatemeh Ramyar 2
1 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
2 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
چکیده English

Understanding the profound teachings of the Ahl al-Bayt (peace be upon them), though challenging, is deeply valuable. By applying valid and modern methods from the field of semantics, this endeavor becomes both feasible and enlightening.
This study examines the statement “The best wealth is that which protects honor” by exploring the semantic relationships between its key terms, aiming to offer a deeper and renewed understanding of this saying attributed to Imam Reza (peace be upon him). Using a descriptive-analytical approach, the research investigates the semantic links between the vocabulary of this narration and related hadiths, while also examining its role in shaping ethical values in real-world contexts.
The findings show that the words “wealth” and “honor,” in the positive context of related narrations, share a hyponymic relationship with terms such as “does not perish,” “goodness,” “nobility,” and “the best of deeds.” In contrast, in the negative context of related narrations, these two words exhibit semantic opposition to the term “baseness.”
A comparison of value criteria across different types of financial transactions reveals that the semantic transformations of the words “consumption” and “clothing,” as hyponyms of “wealth,” reflect relative value in the real world. Meanwhile, the transformation of the word “charity,” as a hyponym of “the best wealth,” conveys absolute value.

These findings demonstrate that semantic analysis can lead to a more accurate and profound understanding of the ethical concepts and value systems embedded in the teachings of the Ahl al-Bayt (peace be upon them).

کلیدواژه‌ها English

Best wealth
Prestige
Context
Semantic relations
-قرآن کریم
[1] ابن منظور، محمد ابن مکرم، (1414ق )، لسان العرب، محقق: جمال الدین میردامادی،  بیروت : دار صادر.
[2] أزهری، ابومنصور محمد بن محمد،( 2010م )، التهذیب اللغه، محقق: محمد عوض مرعب، بیروت : دار احیاء التراث العربی.
[3] افرام البستانی، فواد،( 1379ش )،  المنجدالطلاب، مترجم:محمد بندرریگی، تهران: حر.
[4] امام شوشتری، محمدعلی،( 1347ش )، واژه های فارس در زبان عربی، تهران: انجمن آثار ملی.
[5] باقری، مهری،( 1371ش )، مقدمات زبان شناسی، تبریز: دانشگاه تبریز.
[6] بهشتی، سعید؛ رشیدی، شیرین،( 1392ش )، روش های تربیت عقلانی بر مبنای سخنان امام رضا علیه السّلام، عقل و دین، مدرسه نور الثقلین، سال 5، شماره 8، بهار و تابستان ، صص 102-68.
[7] پاکتچی، احمد،( 1379ش )، فقه الحدیث: مباحث نقل به معنا، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
[8] حر عاملی، محمد بن حسن،( 1409ق )، وسائل الشیعه، محقق موسسه آل بیت علیهم السّلام، قم: موسسه آل بیت علیهم السّلام.
[9] حسینی زبیدی، محمد مرتضی،( 1414ق )، تاج العروس من جواهر القاموس، محقق علی هلالی و علی سیری، بیروت: دارالفکر.
[10] خوانساری، جمال،( 1366ش )، غررالحکم و دررالکلم، محقق: جمال الدین محمد خوانساری، تهران: دانشگاه تهران.
[11] چامسکی، نوآم،( 1380ش )، دانش زبان: متهیت و منشأ کاربرد آن، ترجمه علی درزی، تهران: نی.  
[12] راسخ مهند، محمد،( 1392ش )، درآمدی بر زبان شناسی شناختی: نظریه ها و مفاهیم، تهران: سمت.
[13] راغب اصفهانی، حسین بن محمد،( 1412ق )، مفردات أافاظ القرآن، محقق: صفوان عدنان داوودی، بیروت: دارالشامیه.
[14] شاملی، نصراله؛ محمدی رایگانی، ارمان،( 1387ش )، میدان های معناشناختی واژگان نهج البلاغه، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، سال 5، شماره 9، صص 78-47.
[15] شم آبادی، مرضیه و دیگران،( 1400ش )،کاربرد شناسی روایات تقیه با تمرکز بر تحلیل بافت موقعیتی، دو فصلنامه کتاب قیم، شماره 27، پاییز و زمستان ،صص 258-237.
[16] صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد،( 1414ق )، المحیط فی اللغه، محقق: محمد حسن آل یاسین، بیروت: عالم الکتاب.
[17] صفوی، کورش،( 1366ش )، درآمدی بر معنی شناسی فرانک ر. پالمر، تهران: مرکز.
[18] ________،( 1392ش )، واژه های بدون معنی کریستونوگوکر، تهران: رامین.
[19] ________،( 1395ش )، نظریه های معنی شناسی واژگانی رویرک گیررئس، تهران: مهارت.
[20] ________،( 1397ش )، درآمدی بر معنی شناسی، تهران: سوره مهر.
[21] طباطبایی، محمد حسین،( 1374ش )، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم: محمد باقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
[22] طبرسی، فضل بن حسن،( 1340ق )، ترجمه مجمع البیان، مترجم: احمد بهشتی، تهران: فراهانی.
[23] طریحی، فخرالدین محمد،( 1375ش )،  مجمع البحرین، محقق: احمد حسینی اشکوری، تهران: مرتضوی.
[24] عسکری، حسن بن عبدلله،( 1400ق )، الفروق فی اللغه، بیروت: دارالآفاق الجدیده.
[25] العطاری، شیخ عزیزالله،(1392ق )، مسند الامام الرضا(ع)، تهران: مکتبه الصدوق.
[26] فتاحی زاده، فتحیه؛ حبیبی، فاطمه،( 1397ش )، تأثیر مطالعات زبان شناختی بر فهم نوین نهج البلاغه، جشنواره تألیفات علمی برتر علوم اسلامی، جایزه ویژه علامه جعفری(رض).
[27] فراهیدی، خلیل بن احمد،( 1409ق )، کتاب العین، قم: هجرت.
[28] فعالی، محمد تقی(1394ش)، سبک زندگی رضوی، تهران: بنیاد مللی فرهنگی هنری امام رضا(ع).
[29] فیروزآبادی، محمدبن یعقوب،( 1415ق )، القاموس المحیط، بیروت: دارالکتب العلمیه.
[30] فیومی، احمد بن محمد،( 1414ق )، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم: دارالهجره.
[31] قائمی نیا، علیرضا،( 1396ش )، استعاره های مفهومی و فضاهای قرآنی، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
[32] ___________،( 1400ش )، موافقت معنایی(موافقت گشتاری، موافقت تعبیری، موافقت فرانقشی)، مشهد: آستان قدس رضوی.
[33] ___________،( 1403ش )، معناشناسی شناختی قرآن، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
[34] قرشی، بنابی، علی اکبر،( 1371ش )، قاموس القرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
[35] مجلسی، محمدباقر،( بی تا )، بحار الانوار الجامعه للدرر أخبار الأئمه الأطهار(ع)،( بی جا ): مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه.
[36] محدثی، جواد(1394ش)، حکمت های رضوی: ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام رضا(ع)، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
[37] محمدی ری شهری، محمد،( 1384ش )، میزان الحکمه، قم: دار الحدیث.
[38] مشکور، محمد جواد،( 1357ش )، فرهنگ تطبیقی عربی با زبان های سامی و ایرانی، بنیاد فرهنگ ایران.
[39] مصلایی پور یزدی، دیمه کار گراب، محسن،(1389ش)، گونه شناسی روایات تفسیری امام رضا(ع)، حدیث پژوهی، دوره2، شماره1، صص66-37.
 
[40] Frege Gottlob(1948).sense and reference. The philosophical Review.
[41] Ogden; CK-and I. A. Richards. 1923 .The Meanin of Meaning. London: kegan Paul.
[42] Trier, Jost (1431) The German vocabulary in the sense of the understanding: The history of a linguistic field I.von den Arfangen to the beginning of the 13th century Heidelbergy: winter.
[43] Richards, Ivov A. (1936) The pophilosophy of Rhetoric. Oxford: Oxford suniversity press. 5 Morris; C.1938. Foundations of the theory of signs. International Encyclop lia of Unitnes d Seience. Vol 1. No2. Chicago: University of chicago                                .           
[44] Carnap; R.1942. Introduction to semantics.cambrige, MA: Harvard University press.
[45]  ____;1952. "Mearing postulates": philosophical studies.                                              
[46 ]Geeraerts Dirk(2010). Theories of Lexical semantics.oxford University press. Inc; New York.
دوره 3، شماره 2
تابستان 1404
تابستان 1404
صفحه 15-32

  • تاریخ دریافت 20 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 18 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 28 اردیبهشت 1404