پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

تحلیل نشانه شناسی «نفس» در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ایران.
چکیده
نشانه­شناسی مطالعه زندگی نشانه­ها و علامات در داخل زندگی اجتماعی است. نشانه‌شناسی در قرآن نیز به بررسی نمادها، نشانه‌ها و آیات الهی در متن قرآن می‌پردازد. این رویکرد به دنبال کشف معانی عمیق، ارتباط بین نشانه‌ها و پیام‌های الهی است. رهیافت ‌نشانه شناسی ‌یکی از ‌رویکردهای ‌نقد ‌ادبی ‌دوران ‌معاصر ‌است ‌که‌ چهارچوب‌ منسجمی ‌را‌ برای ‌نقد ‌و ‌تحلیل متن ‌ارائه ‌می کند. اساس ‌این‌ نظریه ‌کشف ‌رابطه معنایی‌ متن بر ‌پایه‌ تفسیر ‌بر ‌اساس ‌توانش ‌ادبی‌ خواننده ‌و ‌ارائه‌ شیوه­ای ‌نظام­مند ‌از ‌خوانش ‌متن ‌است که در جنبه سطحی متن یا پدیده‌های ادبی متوقف نمی‌شود؛ بلکه همواره می‌کوشد تا آنچه را که در ورای ظاهر نهفته است، جستجو کند. بنابراین، این پژوهش به خوانش نشانه‌شناختی «نفس» در قرآن کریم می‌پردازد، با طرح این سوال که رده­های ‌نشانه شناختی و‌ زیر انگاشت­ها‌ی واژه «نفس» با ‌کدام ‌متن­ها‌ یا ‌گفتمان­ها مرتبط ‌است‌ و ‌شناخت‌آن متون ‌و ‌گفتمان­ها‌ چگونه ‌به ‌رمزگشایی‌ این واژه ‌کمک ‌می کند؟ برای پاسخ به این پرسش از شیوه تحلیلی ـ توصیفی استفاده شده است. یافته­های پژوهش بیانگر آن است که تحلیل نشانه‌شناختی «نفس» در قرآن کریم، دلالت‌های ضمنی عمیق و چندگانه‌ای را آشکار می‌کند، از جسمانی تا روحانی، فردی تا جمعی، و همچنین درجات معنایی بین خیر و شر، آرامش و اضطراب را نشان می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Semiotic Analysis of “Nafs” in the Holy Quran

نویسنده English

Ramazan Rezaei
Associate Professor, Institute of Humanities and Cultural Studies, Iran.
چکیده English

Semiotics is the study of signs and symbols within social contexts. In the Quran, semiotics examines divine symbols, signs, and verses within the text, seeking to uncover deeper meanings and the connections between signs and divine messages. As a contemporary approach to literary criticism, semiotics provides a coherent framework for textual analysis. Its foundation lies in discovering the semantic relationships of the text through interpretation based on the reader’s literary competence, offering a systematic mode of reading that does not stop at the surface of the text or its literary phenomena, but continually seeks what lies beyond appearances. This study undertakes a semiotic reading of the concept of nafs in the Holy Quran, asking which texts or discourses the semiotic categories and connotations of the word nafs are related to, and how understanding those texts and discourses contributes to decoding its meaning. A descriptive-analytical method has been employed to address this question. The findings reveal that a semiotic analysis of nafs in the Quran uncovers profound and multifaceted implications—ranging from the physical to the spiritual, the individual to the collective—and highlights semantic gradations between good and evil, tranquility and anxiety.

کلیدواژه‌ها English

Holy Quran
Semiotics
Nafs ammārah
Nafs lawwāmah
Nafs muṭmaʾinnah
*قرآن کریم.
[1]  ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، 1998، محمد حسین تحقیق شمس‌الدین،دار الکتب العلمیة، بیروت.
[2]  الجاحظ، 1998، البیان والتبیین، تحقیق عبد السلام محمد هارون، مکتبة الخانجی،القاهرة.
[3]  خمری، حسین، 2007، نظریة النص من بنیة المعنى إلى سیمیائیة الدال، منشورات الاختلال، الجزائر.
[4]  دانیال، تشارندلر، 2008، أسس السیمیائیة، ترجمة طلاؿ وىبة، مراجعة: میشاؿ زکریا، المنظمة العربیة للترجمة، بیروت.
[5]  دانیال، تشارنلدر، 2005، معجم المصطلحات الأساسیة فی علم العلامات (السموطیقا)، ترجمة شاکر عبد الحمید،
[5]أکادیمیة الفنون، القاهرة.
[6]  ربابعة، موسى، 2010، آلیات التأویل السیمیائی، آفاق للنشر والتوزیع، الکویت.
[7]  صنعتکار، حسین، 1392، شیطان شناسی از دیدگاه قرآن کریم، کاشان، قانون مدار.
[8]  طباطبائی، محمدحسین، 1372، تفسیر المیزان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی، قم.
[9]  طبری، محمد بن جریر، 1356، جامع البیان فی تفسیر القرآن. فارسی، حبیب یغمایی، توس، تهران.
[10]  عبد اللطیف محفوظ: آلیات إنتاج النص الروائی "نحو تصور سیمیائی"، الدار العربیة للعلوـ ناشروف، بیروت/ لبناف،
[10].32 و31ـ، ص2338 ،1ط ص 31 و 32.
[11]  کیانی، زهرا، وهمکاران، 1401، تحلیل ماهیت نفس از دیدگاه آیات قرآن کریم، مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، سال چهارم، شماره 38 ،صص1-18.
[12]  کورتس، جوزف، 2007، السیمیائیة من "بروب" إلى "قریماس" المکتسبات والمشاریع، ترجمة جمال الحضری، مجلة الآداب الأجنبیة، العدد 131 ،الجمعة، 6-6-2008- .
[13]  کورتس، جوزف،2010، سیمیائیة اللغة ،ترجمة جمال حضری، مجد المؤسسة الجامعیة للدراسات والنشر والتوزیع،
[13]بیروت.
[14]  محفوظ، عبد اللطیف،2008، آلیات إنتاج النص الروائی "نحو تصور سیمیائی"، الدار العربیة للعلوم ناشرون، بیروت.
[15]  المرتجی، أنور، 1987، سیمیائیة النص الأدبی، دار أفریقیا الشرق، الدار البیضاء.
[16]   هاشمی رفسنجانی، اکبر، 1379، فرهنگ قرآن، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، قم.               
دوره 3، شماره 3
پاییز 1404
پاییز 1404
صفحه 92-106

  • تاریخ دریافت 01 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 17 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 18 تیر 1404