پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

اقناع به‌مثابه سازوکار ذهنی خلق معنا در داستان سیاوش: تحلیلی بر اساس نظریۀ متقاعدسازی کارل هاولند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبانها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
2 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبانها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
3 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبانها، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
10.22034/sslt.2025.2070949.1125
چکیده
داستان سیاوش در شاهنامة فردوسی یکی از برجسته‌ترین روایت‌های دورة پهلوانی است که در آن نقش اقناع در شکل‌دهی به تعاملات شخصیت‌ها به‌وضوح مشاهده می‌شود. می­توان گفت که روابط متقاعدگرانه در داستان سیاوش ابزاری مهم برای روایت­پردازی و ایجاد ارتباط علّی-معلولی در داستان است. این پژوهش با تکیه بر نظریة متقاعدسازی کارل هاولند (1912- 1961 م)، به بررسی چگونگی تأثیرگذاری پیام‌های اقناعی در روابط شخصیت‌ها پرداخته و عناصر بنیادین این ارتباطات را تحلیل می‌کند. کارل هاولند روانشناس اجتماعی و از نخستین کسانی است که به شکل علمی پدیدة متقاعدسازی را مورد مطالعه و بررسی قرارداد. بر اساس مدل هاولند، هر فرآیند اقناع شامل چهار مؤلفة اساسی است: منبع پیام، محتوا، کانال ارتباط و مخاطب. در این مطالعه پژوهشگران، داستان سیاوش را به شیوۀ استقرای تام و به روش توصیفی-تحلیلی مطالعه و بررسی کرده­اند؛ نتایج و یافته های پژوهش حاکی از این است که ویژگی‌های منبع پیام (اعتبار، محبوبیت و...)، شیوه‌های ارائة پیام (وضوح، استدلال منطقی یا برانگیختگی هیجانی و...)، ابزارهای انتقال (گفت‌وگوی مستقیم، پیام شفاهی از طریق پیک و نامه‌نگاری) و ویژگی‌های مخاطب (هوش و عزت نفس) بر فرآیند اقناع در این داستان تأثیر گذاشته‌اند. این بررسی، افزون بر شناخت بهتر نقش اقناع در ادبیات حماسی، نشان می‌دهد که پیام‌های اقناعی در شاهنامه نه‌تنها ابزار ارتباطی، بلکه حامل معناهایی‌اند که در بستر فرهنگی و ذهنی شخصیت‌ها شکل می‌گیرند. از این منظر، تحلیل اقناع می‌تواند به فهم عمیق‌تر سازوکارهای معناپردازی در ارتباطات میان‌فردی در آثار کلاسیک کمک کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Persuasion as a Mental Mechanism of Meaning Construction in the Story of Siyāvash: An Analysis Based on Carl Hovland’s Persuasion Theory

نویسندگان English

Tahere Mirhashemi 1
Simin Haseli 2
Ali Sabbaghi 3
1 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran.
2 PhD Student, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak Iran .
3 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran.
چکیده English

The story of Siyāvash in Ferdowsi’s Shāhnāmeh represents one of the most prominent narratives of the epic cycle, in which persuasion plays an evident role in orchestrating character interactions. Within this narrative, persuasive exchanges function as vital devices for storytelling and the establishment of causal relations across the plot. Grounded in the persuasion theory of social psychologist Carl Hovland (1912–1961)—one of the pioneers in the empirical study of persuasion—this study analyzes how persuasive messages govern character relationships and delineates the fundamental elements of these communicative acts. According to Hovland’s model, every persuasive process comprises four essential components: the message source, message content, communication channel, and target audience. Employing a descriptive-analytical method combined with exhaustive induction across the text of the story, this study demonstrates that source characteristics (such as credibility and popularity), presentation strategies (such as clarity, logical argumentation, and emotional arousal), transmission channels (such as direct dialogue, oral messages delivered by messengers, and epistolary correspondence), and audience traits (such as intelligence and self-esteem) critically determine the trajectory of persuasion throughout the narrative. Beyond elucidating the function of persuasion in epic literature, these findings indicate that persuasive messages in the Shāhnāmeh operate not merely as instruments of transmission, but as substantive carriers of meaning forged within the cultural and psychological matrices of the characters. Consequently, analyzing persuasion illuminates the deeper mechanisms of meaning construction in interpersonal communication within classical literary texts.

کلیدواژه‌ها English

Cognitive Semantics, Persuasion , Carl Hovland,, Ferdowsi&rsquo
s Shahnameh,, Siyâ
vash story
[1] ارونسون، الیوت، (۱۳۸۶)، روان­شناسی اجتماعی، ترجمۀ حسین شکرکن، تهران: انتشارات رشد.
[2] آیدنلو، سجاد، (۱۳۹۰)، دفتر خسروان، تهران: سخن.
[3] الیاسی، محمدحسین، (۱۳۸۸)، «مبانی نظری و عملی اقناع و مجاب­سازی»،  فصلنامه مطالعات بسیج، سال ۱۲، شمارۀ 45، صص ۴۱-۷۱.
[۴] تیلور، جان آر و لیتل مور، جینت (1396)، راهنمای زبان‌شناسی شناختی، ترجمة وجیهه فرشی و نجمه فرشی، تهران: نویسه پارسی.
[۵] جلال­وند، سجاد؛ حسنی جلیلیان، محمدرضا؛ و صحرایی، قاسم، (۱۴۰۱)، «بررسی الگوی تغییر نگرش در اسرارالتوحید بر اساس نظریۀ کارل هاولند»، نشریۀ نثرپژوهی ادب فارسی، سال ۲۵، شمارۀ 52، صص ۷۳-۹۱.
[۶] حکیم­آرا، محمدعلی، (۱۳۹۳)،  ارتباط متقاعدگرانه در تبلیغ، تهران: سمت.
[۷] حمیدیان، سعید، (۱۴۰۱)، درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی، تهران: انتشارات ناهید.
[۸] خالقی­مطلق، جلال، (۱۳۸۸)، سخن­های دیرینه، تهران: انتشارات افکار.
[۹] خالقی­مطلق، جلال، و همکاران (۱۳۹۰)، فردوسی و شاهنامه­سرایی: برگزیده مقالات دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
[۱۰] خالقی­مطلق، جلال، (۱۳۹۳)، یادداشت­های شاهنامه، بخش یکم، تهران: مرکز دائره­المعارف بزرگ اسلامی.
[۱۱] ریاحی، محمدامین، (۱۳۷۲)، سرچشمه­های فردوسی­شناسی، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[۱۲] ریاحی، محمد امین، (۱۴۰۱)، فردوسی: زندگی، اندیشه و شعر او، تهران: سخن.
[۱۳] سرامی، قدمعلی، (۱۳۸۸)، از رنگ گل تا رنج خار: شکل شناسی داستان­های شاهنامه، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
[۱۴] سورین، ورنر جی؛ و تانکارد، جیمر دبلیو، (۱۳۹۵)، نظریه­های ارتباطات، ترجمۀ علیرضا دهقان، انتشارات دانشگاه تهران.
[۱۵] شامیان ساروکلائی، اکبر؛ و دلپذیر، زهرا، (۱۳۸۹)، «خویشکاری­های موبدان در شاهنامه»، دو فصلنامۀ زبان و ادبیات فارسی، سال ۱۸، شمارۀ 69، صص ۵۹-۸۹.
[۱۶] شمیسا، سیروس، (۱۳۹۶)، شاه نامه­ها، تهران: انتشارات هرمس.
[۱۷] فردوسی، ابوالقاسم، (۱۳۹۳)، شاهنامه، دفتر دوم، به کوشش جلال خالقی­مطلق، تهران: مرکز دایره­المعارف بزرگ اسلامی.
[۱۸] کریمی، یوسف، (۱۳۸۶)، روان‌شناسی اجتماعی: نظریه­ها، مفاهیم و کاربردها، تهران: انتشارات ارسباران.
[۱۹] کیا، علی‌اصغر ؛ و سعیدی، رحمان، (۱۳۸۳)، مبانی ارتباط، تبلیغ و اقناع، تهران: مؤسسه انتشاراتی روزنامه ایران.
[۲۰] گیل، دیوید ؛ و ادمز، بریجیت، (۱۳۸۴)، الفبای ارتباطات ترجمۀ رامین کریمیان؛ مهران مهاجر؛ و محمد نبوی، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.
[۲۱] مایرز، دیوید، (۱۴۰۰)، روان­شناسی اجتماعی، جلد اول، ترجمۀ حمید شمسی پور؛ و شقایق زهرایی، تهران: انتشارات کتاب ارجمند.
[۲۲] مجد، امید؛ و غلامی شعبانی، شفق، (۱۳۹۸)، «روش­های اقناع مخاطب در گلستان سعدی»، دو فصلنامۀ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، سال‌ ۲۷، شمارۀ 86، صص ۱۷۹-۱۹۳.  
[۲۳] مرادی، حجت اله، (۱۳۸۴)، اقناع­سازی و ارتباطات جمعی، تهران: نشر ساقی
 [24] Ajzen, I. (1992). Persuasive communication theory in social psychology: A historical perspective. In: Manfredo, M. J. (Ed). Influencing human behavior: Theory and application, tourism, and natural resources management. Champaign, IL: Sagamore Publishing. pp.1-27.
[25] Hovland, C. I., Janis. I. L., & Kelly, H. H. (1953). Communication and persuasion: Psychological studies of opinion change. Yale University Press. New Haven CT: Yale University Press.
 Insko, C. A. (1967). Theories of attude change. New York: Appleton-Century-Crofts.[26]
دوره 4، شماره 2
تابستان 1405
تابستان 1405
صفحه 1-23

  • تاریخ دریافت 15 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 22 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 26 مهر 1404