پژوهش های معناشناختی متون ادبی

پژوهش های معناشناختی متون ادبی

کارکرد نظریه میدان‌های معنایی در تحلیل مفهوم «عشق» در «الأجنحة المتکسّرة»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران .
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.
3 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.
10.22034/sslt.2026.2089978.1175
چکیده
در فاصله دهه‌های دوم و سوم قرن بیستم، گروهی از دانشمندان آلمانی و سوئیسی در چارچوب معناشناسی ساخت‌گرا، نظریه «میدان معنایی» را پایه‌گذاری کردند. بنیان این نظریه بر آن است که معنای واژگان برخلاف رویکردهای سنتی، امری مستقل و مجزا از یکدیگر نیست؛ بلکه درک هر واژه تنها درون یک میدان معنایی متشکل از واژگان مرتبط با یک مفهوم مشترک امکان‌پذیر است. برای آزمودن کارایی این نظریه در تحلیل متون ادبی، «الأجنحة المتکسّرة» اثر جبران خلیل جبران برگزیده شده است. این متن به دلیل کاربرد گسترده واژگان مرتبط با «عشق» در تعامل با مفاهیمی چون محبت، نفرت، شورانگیزی، دلزدگی، عرفان، عقل، وصال، هجران، دلبستگی و وابستگی، بستری ایده‌آل برای پیاده‌سازی نظریه میدان‌های معنایی فراهم می‌آورد. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است؛ به این ترتیب که نخست مفاهیم و مؤلفه‌های نظریه میدان معنایی تبیین و سپس کاربست آن در متن الأجنحة المتکسّره با تحلیل روابط مفهومی میان واژگان مرتبط با عشق بررسی شده است. مهمترین یافته‌ها حاکی از آن است که «عشق» در اندیشه جبران فراتر از یک واژه صرفاً عاطفی عمل می‌کند و نقشی بنیادین به عنوان هسته مرکزی هویت‌سازی ایفا می‌نماید. در غیاب این نظریه، تنوع و تکرار معانی عشق ممکن است به تفسیری سطحی و احساسی منجر شود، اما کاربست آن، لایه‌های ژرف فلسفی، عرفانی و وجودی عشق را در آثار جبران آشکار می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Function of Semantic Field Theory in Analyzing the Concept of Love in al-Ajniḥah al-Mutakassirah: The Case of Gibran Khalil Gibran

نویسندگان English

Saeid Neysi 1
Farshid Torkashvand 2
Alireza Nazari 2
Mostafa Parsaipour 3
1 PhD Student, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Imam Khomeini International University, Qazvin.
2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
چکیده English

During the 1920s and 1930s, German and Swiss linguists working within structural semantics established semantic field theory on the premise that lexical meaning is not autonomous or isolated; rather, words derive their full significance only within an interconnected network structured around a common conceptual domain. To evaluate the efficacy of this framework in literary analysis, this study examines al-Ajniḥah al-Mutakassirah (The Broken Wings) by Gibran Khalil Gibran, a text whose rich vocabulary surrounding love (ʿishq) interacts dynamically with notions of affection, hatred, passion, disenchantment, mysticism, reason, union, separation, attachment, and dependence. Employing a descriptive-analytical method, the research first articulates the theoretical foundations of semantic field theory and then investigates its application to the novella by mapping the conceptual relations among lexical items associated with love. The findings demonstrate that love in Gibran’s thought transcends conventional affective expression, operating instead as a foundational core of identity construction. Whereas evaluating the diverse occurrences of love without this framework risks reducing them to superficial sentimentalism, the application of semantic field theory illuminates the profound philosophical, mystical, and existential dimensions of love in Gibran’s literary corpus.

کلیدواژه‌ها English

Semantics, Semantic Fields, Love, Gibran Kahlil Gibran, &‌ldquo
Al-Ajneha al-Motakasserah&‌rdquo
[1] ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414ه). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
[2] ایزوتسو، توشیهیکو. (1373ش). خدا و انسان در قرآن. ترجمه احمد آرام. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
[3] الأیوبی، یاسین (1984م). مذاهب الأدب معالم وإنعکاسات؛ الکلاسیکیة، الرومانطیقیة، الواقعیة. الطبعة الثانیة. بیروت: دار العلم للملایین.
[4] پالمر، فرانک. (1387ش). نگاهی تازه به معناشناسی. ترجمه کورش صفوی. چاپ پنجم. تهران: نشر مرکز.
[5] ترجمه مزامیر حضرت داوود. (1378ش). تهران: انتشارات انجمن کلیمیان تهران.
[6] جبران، خلیل جبران (2001م). المجموعة الکاملة لمؤلفات جبران خلیل جبران. المجلد الثالث. بیروت: دار نوبلیس للنشر.
[7] جمعی از نویسندگان، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان، سال هفتم، بهار 84، شماره 27.
[8] حجازی، محمود فهمی. (لا.ت). مدخل إلی علم الدلالة.  القاهرة: دار البقاء للطباعة و النشر و التوزیع.
[9] الحمدانی، سالم أحمد. (1989م). مذاهب الأدب الغربی ومظاهرها فی الأدب العربی الحدیث. الموصل: جامعة التعلیم العالی والبحث العلمی.
[10] الخلیف، یوسف. (لا.ت). الحبّ المثالی عند العرب. القاهرة: دار القباء.
[11] ریمون، بلان و کلودجرمان. (1997م). علم الدلالة. ترجمه نور الهدی لوشن. بنغازی: انتشارات دانشگاه قاریونس.
[12] سیدان، الهام، نصر اصفهانی، محمدرضا. (1395ش). «بررسی تطبیقی منظومه «لیلی و مجنون» نظامی و «بالهای شکسته» جبران خلیل جبران». یازدهمین گردهمایی بین‌المللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی . دانشگاه گیلان. صص 843-862.
[13] صفوی، کورش. (1387ش). درآمدی بر معنی‌شناسی. تهران: سوره مهر.
[14] عمر، أحمد مختار. (1998م). علم الدلالة. الطبعة 5. القاهرة: عالم الکتب.
[15] غلامی، شکوفه (1400ش). «هنجارگریزی بیانی در آثار جبران خلیل جبران (مورد پژوهی دو اثر الأرواح المتمردة و الأجنحة المتکسرة)». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره).
[16] قادری، فاطمه؛ زمانی، محسن (1395ش). «بررسی هنجارگریزی در بال‌های شکسته اثر جبران خلیل جبران». زبان و ادبیات عربی. شماره ۱۴، بهار و تابستان 1395. صص 107-148.
[17] لاینز، جان. (1383ش). مقدمه‌ای بر معناشناسی زبان‌شناختی. ترجمه حسین واله. تهران: گام نو.
[18] لطفی، زهرا. (1401ش). «نقد و ارزیابی ترجمه فارسی بالهای شکسته مهدی سرحدی برکتاب الأجنحة المتکسرة جبران خلیل جبران بر اساس نظریات آنتوان بر من». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه پیام نور استان تهران. مرکز پیام نور تهران جنوب.
[19] لطفی، مهدی. (1395ش). «درآمدی بر کاربرد نظریه حوزه معنایی در مطالعات قرآنی»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا (س). سال 13، شماره 3، صص 119-140.
[20] محمد، سراج الدین. (لا.ت). الغزل فی الشعر الحدیث. بیروت: دار الراتب الجامعیة.
[21] محمدی فتیده، علی. (1397ش)، «نمودهای سوررئالیستی در دو کتاب «النبی» و «الاجنحة المتکسرة» جبران خلیل جبران». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه گیلان.
[22] المکتب العالمی للبحوث. (لا.ت). الحب عند العرب (دراسة أدبیة تاریخیة). بیروت: دار المکتبة الحیاة.
 ]23 [Vitterso, Joar. (2025). Humanistic Wellbeing; Toward a Value-Based Science of the Good Life. Norway: University of Norway. https://doi.org/10.1007/978-3-031-69292-5.
دوره 4، شماره 2
تابستان 1405
تابستان 1405
صفحه 97-116

  • تاریخ دریافت 08 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 24 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 24 تیر 1405